İskoçya'da Yetki Tartışması: Burnham ve Swinney Karşı Karşıya

Birleşik Krallık siyasetinde son günlerde İskoçya ağırlıklı bir gündem yaşanıyor. İskoç Ulusal Partisi (SNP), Aberdeen kentinin dışındaki Event Complex'te yıllık konferansını düzenlerken, Muhafazakâr Parti lideri Kemi Badenoch Paisley ve Edinburgh'da bulundu. Başbakan ise Motherwell'i ziyaret etti.

SNP, Mayıs ayında üst üste beşinci kez İskoç Parlamentosu seçimlerini kazanmasının ardından ilk kez konferans düzenliyor. Parti, 2021'de kazandığından daha az sandalye elde etmiş olsa da seçim başarısıyla moral bulmuş durumda. Önümüzdeki yıl, partinin Holyrood'daki yetki devri döneminde 20. yılına işaret edecek. Bu tablo, SNP'nin 2024 genel seçimlerinde İşçi Partisi'ne 36 sandalye kaptırarak ağır bir yenilgi aldığı iki yıl öncesine kıyasla büyük bir tezat oluşturuyor.

Sağlık ve uyuşturucu politikaları tartışma konusu

SNP'nin eleştirmenleri, partinin ulusal sağlık hizmeti (NHS) ve uyuşturucu bağımlılığından kaynaklanan ölümler gibi alanlardaki iç politik performansını yetersiz buluyor. SNP ise İskoçya'da kişi başına düşen polis memuru sayısının İngiltere ve Galler'den fazla olduğunu, öğrenci başına eğitim harcamasının ise Birleşik Krallık'ta en yüksek seviyede bulunduğunu savunuyor. Tartışmalar ne olursa olsun, Mayıs'taki seçim sonucu netti: SNP lideri ve İskoçya Birinci Bakanı John Swinney kendi yetkisini aldı. Partinin görevi devraldığı dönemdeki durumu göz önüne alındığında, konferans broşürünün kapağında viski kadehini tutan gülümseyen Swinney fotoğrafının yer alması şaşırtıcı değil.

SNP'nin sadece seçim yenilgisiyle değil, partinin eski genel sekreteri ve eski Birinci Bakan Nicola Sturgeon'un ayrı yaşadığı eşi Peter Murrell'in partiden 400.000 sterlinden fazla parayı zimmetine geçirmekten hapis cezası almasıyla sonuçlanan çarpıcı gelişmelerle de uğraştığı unutulmamalı. Swinney şimdi tüm bunları geride bırakarak yeni bir parlamento dönemine ve Downing Street'te yeni bir başbakanla çalışmaya hazırlanıyor.

Yetki devri ve bağımsızlık hedefi

Burnham ve Swinney, Westminster'ın beklentileri karşılayamadığı ve siyasi iktidarın halka daha yakın yönetilmesi gerektiği teşhisini paylaşıyor. Ancak Başbakan, İskoçya bağımsızlığı etrafındaki sürekli soruların yarattığı "dramı" dikkat dağıtıcı buluyor. Swinney için bağımsızlık, hayat boyu süren siyasi hedefi olmayı sürdürüyor.

Burnham'ın eleştirmenleri, bu eski Manchester belediye başkanının yetki devri konusundaki eğilimlerinin belirgin şekilde İngiliz olduğunu savunuyor. Başbakan, New College Lanarkshire ziyaretinde bu görüşe karşı çıktı: "Buradaki her posta kodunda ve Birleşik Krallık'ın geri kalanında iyi bir büyüme istiyorum ve bunu sağlamak için birinci bakanla çalışmak istiyorum. Her konuda anlaşamayız ama bazı konularda anlaşabiliriz."

Burnham, hâlihazırda Çalışma ve Emeklilik Bakanlığı'na (Department for Work and Pensions) bağlı olan yerel istihdam desteği yetkilerinin devredilmesini teklif etti. Kendisi ve İskoçya Devlet Bakanı Douglas Alexander, İskoçya'nın "Avrupa'nın en merkeziyetçi ülkelerinden biri" olduğunu söyledi; Swinney bu iddiayı kesinlikle reddetti.

Swinney, "beceriler, ekonomik fırsatlar ve planlama için bölgesel bir boyuta çok daha fazla imkân" istediğini belirtti. Ekibi, bu vizyonun İngiltere'nin bazı bölgelerinde görülen bölgesel birleşik otoritelerle örtüştüğünü, ancak belediye başkanlarının olmayacağını kabul ediyor. İşçi Partisi ile SNP arasındaki rekabet göz önüne alındığında, Başbakan'ın konuşmasının ötesinde işlerin nasıl gelişeceğini izlemek ilginç olacak.

SNP çevreleri, Başbakan'ın Brexit konusundaki düşüncelerine atıfla, 2016'daki Avrupa Birliği referandumunun sonucunu yeniden ele alabiliyorsa, İskoçların da 2014'teki bağımsızlık referandumunu yeniden değerlendirebileceğini savunuyor. Parti, geçen ay Avam Kamarası'nda SNP milletvekili Chris Law ile Andy Burnham arasında geçen ve Burnham'ın kamuoyunda talep olması hâlinde yeni bir bağımsızlık referandumu yapılabileceğini ima ettiği konuşmaya da sık sık atıfta bulunuyor. SNP'liler bunun Başbakan'ın gerçek görüşünü yansıttığını düşünüyor; ancak Başbakan ve Downing Street bu fikri bastırmaya çalışıyor ve İskoçya bağımsızlığı tartışmasını geride bırakmak istediğini söylüyor.

SNP'nin üst düzey isimleri özel olarak, yeni bir referandum düzenleme yetkisinin Westminster'da olduğunu ve Birleşik Krallık hükümetinin buna hayır dediğini kabul ediyor. Bu nedenle partinin odak noktası, yönetim biçimiyle bağımsızlık davasını istikrarlı şekilde inşa etmek. Parti içinde "Independence" adlı yeni bir grup kuruldu. Grubun tanıtım etkinliğinde konuşan SNP'nin eski Politika Koordinatörü Toni Giugliano, "Ülkeler izin bekleyerek bağımsız olmaz. Destek durdurulamaz hâle geldiğinde ve değişim için ulusal bir konsensüs oluştuğunda bağımsız olurlar" dedi. Giugliano, bağımsız bir İskoçya'nın nasıl görüneceğine dair para birimi ve devlet emekli maaşı gibi temel soruların şimdi yanıtlanması gerektiğini savundu.

Şimdilik mücadele daha kısa vadeli: SNP, Başbakan'ın genel seçimi ne zaman çağırabileceğini değerlendiriyor. Parti, Holyrood'daki son zaferinin verdiği güvenle, iki yıl önce İşçi Partisi'nin kendilerinden aldığı sandalyelerin bulunduğu bölgelerde İşçi Partisi'nin kırılganlığını hissediyor.