İskoçya'da çöp krizi uyarısı: Atıklar sokakta kalabilir

İskoçya'nın atık sektörü, çöplerin sokaklarda birikmesine yol açabilecek bir krizin eşiğinde. Uzmanlar, depolama alanlarının ciddi biçimde azalması ile Glasgow'daki ana yakma tesisinin arızalanmasının birleşerek "mükemmel fırtına" yarattığını ve atıkların toplanamadan kalabileceğini belirtiyor. Sektör temsilcileri, endişelerini görüşmek üzere bakanlarla bir araya gelecek, ancak kısa vadede krizi önleyecek belirgin bir çözüm bulunmadığını söylüyor.

İskoç hükümeti, dayanıklılığı korumak ve gerektiğinde acil durum düzenlemelerini belirlemek için paydaşlarla çalıştığını açıkladı.

Depolama alanları hızla azalıyor

İskoçya'da düzenli depolama kapasitesi, siyah poşet atıklarının depolama alanlarına gönderilmesini yasaklayan yaklaşan düzenleme öncesinde işletmelerin faaliyetlerini kısmaya başlamasıyla küçülüyor. Yasağın bu yılın başında yürürlüğe girmesi planlanıyordu, ancak BBC'nin bir araştırması sonrasında günde 100 kamyon dolusu atığın karayoluyla İngiltere'ye gönderilmesi gerekeceğinin bildirilmesi üzerine Ocak 2028'e ertelendi.

Geçen yıl İskoçya'nın kalıntı atıklarının büyük bölümünü alan 10 tesis bulunuyordu. Ancak bu sayı şimdi üçe düştü ve bunlardan biri idari tasfiye sürecinde.

Sorunlar, Glasgow'daki Polmadie'de bulunan ana yakma tesisinin nisandan bu yana devre dışı olmasıyla daha da arttı. Rutin denetimlerde kaynak çatlakları tespit edildi ve tesisin gelecek yılın mart ayına kadar yeniden çalışmaya başlaması beklenmiyor.

Kentteki evsel atıkların büyük bölümü şu anda Mount Vernon'daki büyük bir depolama alanına yönlendiriliyor. Ancak işletmecisi Patersons, çöp gömme kapasitesinin yalnızca birkaç ay kaldığını belirtiyor. Burada işlenen atık miktarı haftada yaklaşık 2 bin tondan 5 bin tona çıktı. Tesisi genişletme başvurusu İskoç hükümeti tarafından temyiz aşamasında reddedildi. İşletmeci, tesisin yıl sonuna kadar dolacağını tahmin ediyor.

Çözüm arayışı zorlaşıyor

Siyah poşet atıklarının depolanmasını yasaklama kararı, geri dönüşümü artırmayı ve kalıntı atığın elektrik üretmek için yakıldığı tesislere gönderilmesini amaçlıyordu. Öneriler, atıktan enerji üretim tesislerine yönelik planlarda hızlı bir artışa yol açtı ve 2022'de yeni başvurulara yasak getirildi. Bu yasak, İskoçya'nın mevcut atığı işlemek için gereğinden fazla yakma tesisine sahip olabileceği, özellikle geri dönüşüm oranlarının artması durumunda bunun daha da belirginleşeceği endişesiyle getirildi. Ancak on yılda geri dönüştürülen evsel atık miktarı neredeyse değişmedi.

Zero Waste Scotland tarafından geçen ay yayımlanan bir rapor, çoğu yakma tesisinin azami kapasitesinin oldukça altında çalıştığını ortaya koydu; bu da kapasite açığının yanlış hesaplanmış olabileceğine işaret ediyor. North Cardonald'daki South Clyde Energy Centre dahil birkaç tesisin inşaatı sürüyor, ancak bunların mevcut sorunları çözecek kadar hızlı hazır olması beklenmiyor. İngiltere'nin kuzeyindeki, bazılarının İskoçya'dan atık aldığı düşünülen birkaç tesis, yasa dışı atık faaliyeti şüphesiyle yürütülen incelemelerin ardından Çevre Ajansı tarafından kapatıldı.

Mount Vernon işletmecisi Patersons ile çalışan depolama müdürü David Balmer, İskoçya'nın depolama alanının hızla tükenebileceğini söyledi. Polmadie arızasının mükemmel bir fırtına yarattığını belirten Balmer, "Sokaklarda atık görür müydünüz? Kesinlikle" dedi. Belediyelerin ve atık yönetimi yüklenicilerinin çöpü toplama yükümlülüğü olduğunu, ancak sürecin ilerisinde işleyemezlerse en kolay çözümün atığı sokakta bırakmak olacağını söyledi.

Albion Environmental'dan atık danışmanı Alasdair Meldrum, sektörde yaklaşık 40 yıldır böylesi bir kriz ihtimali görmediğini belirtti. Bazı ticari işletmelerin atıklarını gönderecek yer bulmakta zorlandığını, bir kısmının İngiltere'de yüzlerce mil uzaktaki noktalara gönderildiğini kaydetti. Meldrum, kısa vadede gerçek bir çözüm olmadığını ifade etti.

Uzmanlara göre, siyah poşetlerdeki atıkların yüzde 80'i geri dönüştürülebilir. Zero Waste Scotland, evsel kalıntı atıkların yarısından fazlasının geri dönüştürülebileceğini tahmin ediyor. En büyük kalemlerden biri, ayrı toplandığında anaerobik çürütme yoluyla işlenebilecek gıda atığı. Ancak çevre grubu Friends of the Earth Scotland, sorunun bireysel hane davranışlarından çok politikada olduğu görüşünde. Grubun döngüsel ekonomi kampanyacısı Kim Pratt, yakma tesislerine aşırı odaklanıldığını ve sistemdeki atık miktarının azaltılmasına yeterince önem verilmediğini söyledi.

Glasgow City Council, genel atıkların diğer atıktan enerji tesisleri dahil bir dizi alternatif noktada bertaraf edildiğini bildirdi. Bir sözcü, Grrec onarım için devre dışıyken genel atığın uygun şekilde bertaraf edilmesi için genel sistemde yeterli kapasite bulunduğunu belirtti. Belediye ve tesisi işleten Viridor, onarım tamamlandığında Polmadie tesisinin yeniden devreye alınması için çalıştıklarını söyledi.

İskoç hükümetinin iklim eylemi sekreteri Gillian Martin, malzemelerin rutin olarak bertaraf edilmesi yerine mümkün olduğunca uzun süre kullanımda tutulduğu bir ekonomiye geçişin şart olduğunu vurguladı. Martin, geçiş sürecinde bazı malzemeler henüz geri dönüştürülemediği veya yeniden kullanılamadığı için "yeterli stratejik depolama kapasitesi" bulunması gerektiğini kabul etti. Paydaşlarla kapasiteyi izlemek, dayanıklılığı korumak ve gerekirse uygun acil durum düzenlemelerini belirlemek için yakın çalıştıklarını ekledi.