İskoçya'da konut krizi derinleşiyor: 19 bin hane geçici barınmada

İskoçya'nın büyük şehirleri yaklaşık üç yıl önce "konut acil durumu" ilan etti; birkaç ay sonra ülke genelinde de aynı ilan yapıldı. O tarihten bu yana evsizlik rekor seviyeye ulaşırken kira ve konut satın alma maliyetleri artmaya devam etti.

İskoçya hükümeti verilerine göre belediyelerin ödediği geçici barınmada kalan hane sayısı 19 bini aştı; bu, önceki yıla göre yüzde 10'luk bir artış anlamına geliyor. Bu hanelerde 10 bin 715 çocuk yaşıyor. 2025-26 döneminde toplam 35 bin hane evsiz veya evsiz kalma riski altında olarak değerlendirildi.

Sosyal konut için belediye bekleme listelerinde bu yılın mart ayı itibarıyla 140 binden fazla başvuru bulunuyor. Bu rakama, sosyal konutlarını konut birlikleri üzerinden yürüten ve 6 binden fazla aktif başvurusu olan Glasgow gibi büyük idareler dahil değil.

Konut üretimi azalıyor, maliyetler artıyor

İskoçya hükümeti ülkenin Birleşik Krallık'ta en yüksek konut üretim oranına sahip olduğunu savunuyor, ancak inşaat hızı düşüyor. 2025-26 mali yılında 17 bin 640 yeni konut tamamlandı; bu, üst üste üçüncü yıl da bir düşüş yaşandığını gösteriyor. Son iki yılda başlatılan yeni proje sayısı ise 2012-13'ten bu yana en düşük seviyede.

İnşaat şirketleri, artan işletme maliyetlerini, uygun arsa eksikliğini ve planlama izinlerinin uzun sürmesini sorun olarak gösteriyor. Yaklaşık 200 konut inşaat firmasını temsil eden Homes For Scotland (İskoçya Konut Federasyonu), hükümetin son yıllarda getirdiği düzenlemelerin yeni bir konutun maliyetine on binlerce sterlin eklediğini belirtiyor. Bu düzenlemeler arasında yüksek binalarda güvenli cephe kaplaması için getirilen vergi, "iklim dostu" ısı kaynakları ve enerji verimliliği kuralları yer alıyor.

İskoçya Konut Bakanı Shirley-Anne Somerville, BBC Scotland News'e yaptığı açıklamada bakanların inşaatçıların endişelerinin farkında olduğunu, ancak bu standartların enerji faturalarını düşürdüğünü ve engelliler için konutları iyileştirdiğini söyledi.

İnşaat batıda değil doğuda yoğunlaşıyor

İskoçya genelinde inşaat hızı bölgeden bölgeye belirgin farklılık gösteriyor. 2025-26'da tamamlanan yeni konutların yüzde 32'si Lothian bölgesinde. Başkente gidip gelenlerin yoğun yaşadığı Fife da eklendiğinde bu oran yüzde 39'a çıkıyor; oysa bölge nüfusun yalnızca yüzde 23'üne ev sahipliği yapıyor. Glasgow ve çevresindeki belediyelerde ise nüfusun yüzde 32'si yaşıyor, ancak konut üretiminin yalnızca yüzde 26'sı burada gerçekleşiyor.

Glasgow'da evsizlik sorunu o kadar ciddi ki belediye yılda yaklaşık 70 milyon sterlin harcayarak insanları otel odalarında barındırıyor. İskoçya Konut Düzenleyicisi kenti Edinburgh ile birlikte "sistemik başarısızlık" durumunda ilan etti. Glasgow'da geçen yıl yapılan 8 bin 25 evsizlik başvurusunun yüzde 44'ü mülteci statüsünde veya oturum izni olan kişilerden gelirken, İskoçya genelinde bu oran yüzde 16.

Shelter Scotland için yapılan bir araştırma, İskoçya'da konut acil durumunu sona erdirmek için yılda ek 15 bin 693 uygun fiyatlı konut inşa edilmesi gerektiğini ortaya koydu. İskoçya hükümeti 2022'de 2032'ye kadar 110 bin uygun fiyatlı konut tamamlama hedefi koymuştu; son verilere göre bu hedefe yönelik 36 bin 500 konut tamamlandı.

Hedefe ulaşmak için hızın iki katına çıkması gerekiyor

İskoçya Parlamentosu Bilgi Merkezi'ne göre hedefe beş yıldan biraz fazla süre kaldı; bu da yılda ortalama 15 bin konut tamamlanması gerektiği anlamına geliyor. Uygun Fiyatlı Konut Arz Programı kapsamında 2025-26'da 6 bin 832 konut tamamlandı; bu sayı 2022-23'teki 10 bin 466'lık zirvenin oldukça altında. Bakanlar önümüzdeki dört yılda "yaklaşık 36 bin uygun fiyatlı konut" için 4,1 milyar sterlin ayırdıklarını açıkladı. Fraser of Allander Institute düşünce kuruluşunun modellemesi, hedefe ulaşılmasının daha olası bir şekilde 2036'nın sonlarını bulacağını öngörüyor.