İran savaşı fosil yakıt emisyonlarında düşüşe yol açtı

İran savaşının ardından petrol ve gaz fiyatlarının yükselmesi, insanları fosil yakıtların ötesine bakmaya yöneltti. Bilim insanlarının kapsamlı değerlendirmesine göre bu gelişme, iklime zarar veren karbon emisyonlarının bu yıl hafifçe azalmasını sağladı.

Yılın bugüne kadarki verilerine dayanan tahminlere göre 2026'da petrol, gaz ve kömürden kaynaklanan karbondioksit salımı sabit kalacak. Yalnızca petrol yakımından kaynaklanan emisyonların yüzde 2 azalması bekleniyor; sürücüler yakıt tüketiminde tasarrufa gidiyor ve elektrikli araçlara yöneliyor.

Salı sabahı Türkiye'nin Antalya kentinde ev sahipliği yaptığı Cop31 iklim görüşmelerinde sunulan bulgular, hem İran savaşının etkisini hem de başta güneş ve rüzgâr olmak üzere ucuz yenilenebilir enerjinin küresel ölçekte yaygınlaşmasını ortaya koyuyor.

Ancak raporun yazarları ve diğer analistler, küresel bir dönüşümden söz etmek için henüz erken olduğu görüşünde. 2026'da fosil yakıtlardan kaynaklanan emisyonlardaki azalma geçen yıla göre yaklaşık yüzde 0,4 düzeyinde.

Orman yangınları ve arazi kullanımı tabloyu değiştirdi

Bu yılki hafif düşüş geçici olabilir. Güneydoğu Asya'daki büyük yangınlar ve yabani arazilerin tarıma açılmasının ardından ormansızlaşma ve arazi kullanımı değişikliğinden kaynaklanan emisyonlar arttı ve fosil yakıtlardaki azalmayı fazlasıyla dengeledi.

Fosil yakıt emisyonlarındaki yavaşlama eğilimini bozabilecek çok sayıda etken var. Bunlar arasında Hindistan'da kömür kullanımının hızla artması, petrol fiyatlarının gerilemesi ve ABD Başkanı Donald Trump'ın fosil yakıtlara gösterdiği ilgi yer alıyor. Raporun yazarlarına göre yıllık emisyonlarda kalıcı düşüş sağlamak için yenilenebilir enerjiye ve elektrikli araçlar gibi düşük karbonlu teknolojilere çok daha fazla yatırım gerekiyor.

Cicero Uluslararası İklim Araştırmaları Merkezi'nde araştırma profesörü olan Glen Peters, "Bir yıldaki emisyon düşüşü, yapısal bir değişimle desteklenmediği sürece zirve anlamına gelmez" dedi. Peters, güneş, rüzgâr, batarya ve elektrikli araç kullanımının hızla yaygınlaşmasının onlarca ülkede emisyonları aşağı çektiğini, daha birçok ülkede ise artışı yavaşlattığını, ancak bu değişimlerin küresel emisyonlarda kalıcı bir zirveyi garanti etmeye yetmediğini söyledi.

Dünyanın dört bir yanından çok sayıda üniversite ve bilim kurumundan araştırmacının hazırladığı ve Earth System Science Data dergisinde yayımlanan yıllık Küresel Karbon Bütçesi'ne göre bu yıl yaklaşık 38,2 milyar ton karbondioksit salınacak.

Daha fazla insanın elektriğe erişmesi ve yoksulluktan kurtulmasıyla enerji talebi dünya genelinde artmaya devam ediyor. Ancak bu artışın üçte ikisi güneş ve rüzgârdan elde edilen üretimin artması ve elektrikli araçların yaygınlaşmasıyla karşılanıyor.

Olumsuz tarafta ise ormansızlaşma ve arazilerin tarıma açılmasından kaynaklanan emisyonlar bu yıl da yükseldi. Bu nedenle toplam karbon emisyonlarının geçen yılki 42,8 milyar tondan 2026 için öngörülen 43,3 milyar tona çıkması bekleniyor.

Bilim insanları, dünyanın kalan "karbon bütçesinin" yaklaşık 150 milyar ton olduğu uyarısında bulundu. Bu, küresel ısınmanın sanayi öncesi döneme göre 1,5 dereceyi kalıcı olarak aşmasından önce atmosfere salınabilecek karbon miktarı anlamına geliyor ve mevcut hızlarla dört yıldan kısa bir süreye denk geliyor.

Sıcaklıklar hâlihazırda 1,5 derece eşiğini iki yıldan fazla süredir aşıyor; El Niño koşulları denizi ve havayı daha da ısıtıyor. Dünyanın 1,5 derecenin üzerindeki sıcaklık aşımını sınırlama şansını koruması için küresel emisyonların çok yakında zirve yapması ve sonraki yıllarda hızla azalması gerekiyor.

Sera gazlarının en büyük salımcısı olan Çin'in bu yıl karbon salımını yüzde 1'e yakın azaltması bekleniyor. Bunda İran savaşının ardından petrol kullanımındaki yüzde 5'lik düşüş etkili oluyor. Peters, "Çin'de emisyonlar son on yıldaki oldukça dik artışın ardından son birkaç yıldır sabit seyrediyor. Çin'in zirveye ulaşıp ulaşmadığı çok tartışıldı. Bunun tek seferlik mi olduğunu ve Çin'in gelecek yıl toparlanıp toparlanmayacağını bekleyip göreceğiz, söylemek için erken" dedi.

Hindistan'ın emisyonları ise büyük ölçüde kömür kullanımındaki artışla güçlü biçimde yükseldi; ülkenin petrol kullanımı bir miktar azaldı. ABD'nin emisyonlarının bu yıl yaklaşık yüzde 1,3 azalması bekleniyor; Trump'ın kömürü destekleme çabalarına karşın daha az kömür kullanılıyor.

Araştırmada yer almayan Climate Analytics'in icra direktörü Bill Hare, rapordan fazla sonuç çıkarılmaması uyarısında bulundu. Hare, "Küresel Karbon Bütçesi'nin ortaya koyduğu tablo bir düşüş değil, durağanlık: 2026 için öngörülen yalnızca yüzde 0,4'lük bir düşüş ve bu rakam ne yazık ki istatistiksel olarak sıfırdan ayırt edilemiyor. 2030 civarında 1,5 derecenin kalıcı olarak aşılmasına doğru gidiyoruz" dedi.

Cop31'de böyle kararlı bir adımın işareti pek görünmüyor. 90'dan fazla devlet ve hükümet başkanı ile 190'dan fazla ülkenin üst düzey temsilcileri, iklim krizi üzerine iki hafta sürecek görüşmeler için bir araya geliyor.

Hare, Kanada, ABD ve Yeni Zelanda gibi ülkelerde hükümetlerin iklim politikalarını olabildiğince hızlı geri çektiğini, Cop31'in eş başkanı Avustralya gibi ülkelerin ise fosil yakıt kaynaklı karbondioksit emisyonlarını rekor düzeyde tutan büyük kömür ve gaz projelerini sürdürdüğünü söyledi.