İran nükleer yükümlülüklerini ihlal ettiği gerekçesiyle BM Güvenlik Konseyi'ne sevk edildi

Birleşmiş Milletler'in (BM) nükleer gözlem kurumu Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), İran'ı nükleer silahların yayılmasını önleme anlaşması kapsamındaki yükümlülüklerini yerine getirmediği gerekçesiyle BM Güvenlik Konseyi'ne sevk etti. Bu, 20 yıl sonra yapılan ilk sevk oldu.

IAEA Yönetim Kurulu, Viyana'da yaptığı toplantıda kabul ettiği kararla İran'ı Güvenlik Konseyi'ne bildirme kararı aldı. Kararda, İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoğu gibi nükleer malzemeleri hakkında yeterli bilgi verilmemesi ve IAEA müfettişlerinin nükleer tesislere erişiminin engellenmesi eleştirildi.

Tahran yönetimi ise IAEA kararını kınayarak, nükleer tesislerine yönelik ABD ve İsrail saldırılarının denetimleri aksattığını savundu. Yeni yaptırımların uygulanması ise olası görünmüyor; çünkü İran'ın müttefikleri Çin ve Rusya, Güvenlik Konseyi'nde veto yetkisine sahip.

Karar oy çokluğuyla alındı

İngiltere, Fransa, Almanya ve ABD tarafından sunulan IAEA kararı, 23 ülkenin desteğiyle kabul edildi; 8 ülke çekimser kalırken, Çin, Rusya ve Nijer karara karşı oy kullandı. Kararda, IAEA Genel Direktörü Rafael Grossi'den İran'ı Güvenlik Konseyi'ne rapor etmesi isteniyor.

İran, böyle bir kararın alınmasına karşı daha önce defalarca uyarıda bulunmuştu. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, X platformundan yaptığı açıklamada, "İran'ın güvence altına alınmış nükleer tesislerine saldırıyorlar, normal doğrulama sürecini bozuyorlar ve sonra bu bozulmayı karar çıkarmak için bahane olarak kullanıyorlar" dedi.

IAEA, Haziran 2025'te İsrail ve ABD'nin 12 gün süren çatışmalar sırasında nükleer tesislere düzenlediği saldırılardan bu yana İran'ın nükleer tesislerine erişim sağlayamıyor. Söz konusu tesisler, 28 Şubat'ta İsrail ve ABD'nin başlattığı son savaşta yeniden hedef alındı.

Tahran erişimi anlaşmaya bağlıyor

İran, Natanz ve Fordo'daki uranyum zenginleştirme tesisleri de dahil olmak üzere tesislerine yönelik saldırıları, IAEA müfettişlerinin bu tesisleri ziyaret etmesine izin vermeme gerekçesi olarak gösteriyor. Tahran ayrıca, bu erişimin ABD ve İsrail ile savaşı sona erdirecek daha geniş bir anlaşmanın parçası olmasını istiyor.

İran, nükleer programının yalnızca barışçıl amaçlarla yürütüldüğünü defalarca vurguladı. ABD, İsrail ve bazı Avrupalı ülkeler ise Tahran'ın nükleer silah üretmeye çalıştığı endişesiyle bu iddiayı sorguluyor.

ABD'li üst düzey yetkililere göre, İran'ın son savaşın başında yaklaşık 440 kilogram yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyuma sahipti. Bu malzeme, silah yapımında kullanılan yüzde 90'lık zenginleştirme seviyesine nispeten hızlı bir şekilde ulaşacak şekilde işlenebiliyor.