Avustralya'nın çöl gölü Kati Thanda-Lake Eyre yıllar sonra suyla doldu

Avustralya'nın batısındaki Queensland eyaletinde etkili olan yoğun muson yağışları, kıtanın ortasındaki Kati Thanda-Lake Eyre gölünü 1974'ten bu yana görülmemiş ölçüde suyla doldurdu. Mevsim ortalamasının yaklaşık yüzde 50 üzerinde seyreden yağışlar, bölgede sel ve hayvan kayıplarına yol açarken çölün ortasında geçici bir yaşam alanı oluşturdu.

Yağışlar üç büyük nehir sistemini, Georgina, Diamantina ve Cooper Creek'i besledi. Bu nehirlerin tamamı tek bir noktaya, Kati Thanda-Lake Eyre'ye akıyor. Mart ile ağustos arasında süren yerel yağışlar da göle su taşıdı. Sonuçta kıtanın merkezi, onlarca yıldır görülmeyen bir dönüşüm geçirdi.

Gölün bulunduğu bölgeye yapılan bir uçuşta, çölün büyük bölümünün bitki örtüsüyle kaplandığı görüldü. Kıvrılarak ilerleyen yüzlerce nehir ve dere boyunca yoğunlaşan bitki örtüsü, sandhill wattle, tuz çalısı, lignum, otlar ve çöl çiçeklerinden oluşuyor.

Göl hakkında bilinmesi gerekenler

Kati Thanda-Lake Eyre, yüzey alanı bakımından Avustralya'nın en büyük gölü. Yaklaşık 144 kilometre uzunluğunda ve 77 kilometre genişliğinde olan göl, yaklaşık 9 bin 500 kilometrekarelik bir alanı kaplıyor. Bu, Melbourne'ün banliyöleriyle yaklaşık aynı büyüklükte. Göl, ülkenin deniz seviyesinin yaklaşık 15 metre altındaki en alçak noktasını da içeriyor.

Gölün suyu dışarı akacak bir çıkışa sahip değil. Bölgedeki nehir sistemlerinden gelen suyun büyük bölümü Warburton Creek üzerinden göle ulaşıyor. Göldeki su, Warburton Groove adı verilen kuzey-güney yönlü jeolojik kanal boyunca 90 kilometreye kadar yayılarak koyu bir şerit oluşturuyor.

Göl, buharlaşma yoluyla boşalıyor ve bazı dönemlerde günde 1 santimetreye varan derinlik kaybediyor. Bu yılki gibi yoğun yağışların seyrek görülmesi nedeniyle göl çoğu zaman kuruyor. Kuruduğunda geniş bir tuz ovasına dönüşüyor. Gölün tuz kabuğunun yaklaşık 400 milyon ton tuzdan oluştuğu tahmin ediliyor.

Ziyaret sırasında gölün tuzluluk oranı yaklaşık bir okyanus seviyesindeydi. Buharlaşma arttıkça bu oranın Mercan Denizi'nden yedi kat daha tuzlu hale gelmesi bekleniyor. Gölde suyun pembe görünmesine, tuzu seven bakteri ve algler neden oluyor.

Kuşlar ve besin zinciri geri döndü

Yüksek tuz oranının başka etkileri de var. Zooplankton ve fitoplankton yumurtaları göl kuruyken tuzun içinde uyku halinde bekliyor ve su geldiğinde çatlıyor. Bu durum, bazılarının "omurgasız çorbası" olarak tanımladığı yoğun bir yaşam ortamı oluşturuyor. Ardından balıklar geri dönüyor: gümüş levrek, kemikli çipura ve dayanıklı hardyhead türleri.

Omurgasızlar ve balıklar da kuşları çekiyor. Gölde pelikan sürüleri, sumru türleri ve çizgili uzun bacaklı kuşlar gözlemlendi. Yeni Güney Galler Üniversitesi Ekosistem Bilimi Merkezi'nin direktörü Prof. Richard Kingsford, ekim başında yapılan bilimsel hava araştırmasında yaklaşık 800 yetişkin ve büyük ölçüde uçmaya hazır genç pelikan ile birkaç yüz ölü pelikan yavrusu tespit edildiğini söyledi.

Kingsford, ölümlerin H5N1 kuş gribinden kaynaklandığına dair bir işaret görmediklerini belirtti. Ona göre ölümlerin nedeni daha olağan bir durum olabilir: gölün tuzluluğu arttıkça bazı üreyen pelikanlar yavruları için yeterli yiyecek bulamadı. Kingsford, "Orada bunun doğal bir olay olmadığını gösteren hiçbir şey yok" dedi.

Uçuş sırasında ayrıca Munga-Thirri-Simpson Çölü'ndeki paralel kum tepeleri, Kalamurina Yaban Hayatı Koruma Alanı ve Goyder Lagoon da görüldü. Dönüş yolunda Cooper Creek üzerinde 10 binden fazla su kuşu sayıldı. Kingsford'a göre bu sayıya gri ördek ve pembe kulaklı ördekler de dahil.

Bu manzara kalıcı değil. Önümüzdeki sıcak aylarda suyun büyük bölümünün çekilmesi ve gün içi sıcaklıkların 45 dereceye kadar çıkması bekleniyor. Geride daha fazla toz, tuz ve kırmızı toprak kalacak.