İran: Hürmüz Boğazı anlaşması reddedildi, çözüm müzakerede

İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, ABD Başkanı Donald Trump'ın Hürmüz Boğazı'nın ticari gemi trafiğine yeniden açılmasına ilişkin öneriyi reddetmesinin ardından, iki ülke arasındaki çatışmanın yalnızca "müzakere edilmiş bir çözümle" sona erebileceğini bildirdi.

Trump, Beyaz Saray'da gazetecilere yaptığı açıklamada İran'ın önerisinin "kabul edilebilir" olmadığını belirterek, Tahran'ın boğazı yedi gün içinde ticari gemilere açmak istediğini, çünkü "çok kötü kaybettiklerini" söyledi.

Erakçi, Telegram üzerinden yaptığı paylaşımda Trump'ın reddini kabul ettiğini ancak İran'ın ABD'den "kesin" resmi yanıt bekleyeceğini ifade etti. Erakçi, Trump'ın geçmişte çelişkili açıklamalar yaptığını da sözlerine ekledi.

İranlı bakana göre boğazın açılması için öne sürülen koşullar, haziran ayında ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat zaptında (MOU) yer alan şartlarla aynı.

İran, boğazın yeniden açılması ve düşmanlıkların sona erdirilmesi konularını geçen hafta New York'ta düzenlenen BM Genel Kurulu marjındaki görüşmelerde gündeme getirdiğini açıklamıştı.

Dünya gaz ve petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu kritik su yolu, şubat ayında savaşın patlak vermesinden bu yana fiilen kapalı durumda.

Trump: Anlaşmayı reddediyorum

Trump cumartesi günü yaptığı açıklamada "Anlaşmalarını reddediyorum" dedi ve ABD'nin boğaz üzerinde hâlihazırda "tam kontrol" sağladığını, bölgeden "muazzam miktarda petrol" geçtiğini savundu. Bu durum küresel petrol fiyatlarında büyük artışa ve tüketiciler için yakıt maliyetlerinde keskin yükselişe yol açtı.

Erakçi, Trump'ın "hem pek çok olumlu hem de pek çok çelişkili açıklama yaptığını, bunları ne yazık ki sık sık duyduklarını" belirterek, "Arabulucuların bize kesin görüşleri iletmesini bekliyoruz ve buna göre karar vereceğiz" ifadelerini kullandı.

BM Genel Kurulu için New York'ta bulunan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise BBC'nin ABD'deki haber ortağı CBS'ye konuştu. Pezeşkiyan, görüşmelerin başarılı olması için "bu savaşın yarattığı güvensizliğin aşılması gerektiğini" söyledi.

İranlıların çıkmazı sona erdirmek için mutabakat zaptının aşamalı uygulanmasına yönelik görüşmelere açık olduğunu ancak "ABD'nin hükümetimizi devirmek niyetinde olmadığını göstermesi gerektiğini" belirtti.

Pezeşkiyan, ABD'nin bombardıman kampanyasını yeniden başlatmasıyla Trump'ın mutabakat zaptını "yırttığını" savunarak, "Yazdıklarımıza uymuyorsak, diyalogla gerçekten çözebilir miyiz?" dedi.

Dini liderin sağlık durumu ve arabuluculuk çağrısı

Pezeşkiyan'a, şubat ayında babasını öldüren ABD saldırısında yaralanan ve o tarihten bu yana kamuoyu önüne çıkmayan İran'ın yeni Dini Lideri Muctaba Hamaney hakkında da sorular yöneltildi. Dini liderin bacak ve yüzünde ağır yaralanmalar olduğu iddia edilmişti.

Pezeşkiyan, dini liderle iki kez görüştüğünü belirterek CBS'ye "devam eden özel bir sağlık sorunu ya da zorluğu bulunmadığını" ve yedi saatlik görüşme yapabilecek kadar iyi durumda olduğunu söyledi.

ABD ile İran arasında arabuluculuk yapan Umman, tüm tarafları krizi çözmek için açık diyalogu sürdürmeye çağırdı. Umman Dışişleri Bakanı Seyyid Bedir bin Hamad bin Hamud El Busaidi, BM Genel Görüşmeleri'nde "tüm tarafların" bu stratejik su yolunda seyrüsefer güvenliğini sağlama çabalarında Umman ile işbirliği yapması gerektiğini söyledi.

Trump'ın İran önerisini reddetmesine ABD'nin NATO Daimi Temsilcisi Matthew Whitaker destek verdi. Cumartesi günü Fox News'e konuşan Whitaker, İran'ın "yarım önlemler" ve "dünya sahnesinde iyi görünmek için yanıltıcı anlaşmalar" sunduğunu savunarak "Başkan Trump'ın bunu reddetmesi doğru" dedi.

Hazine Bakanı Scott Bessent de cumartesi günü ABD'nin uyguladığı ekonomik yaptırımların İran üzerinde etkili olduğunu belirtti. X üzerinden yaptığı paylaşımda Türkiye, Umman ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin çeşitli İran havayollarının uçuşlarını durdurduğunu, BAE ve Türkiye'deki bazı bankaların İran ile işlemleri kestiğini ifade etti.

Trump yönetimi İran'a yönelik ekonomik ablukayı "Ekonomik Dışlanmış Operasyonu" olarak adlandırıyor. Beyaz Saray, ekonomik baskı yoluyla Tahran'ı Hürmüz Boğazı'ndaki gemilere yönelik saldırıları durdurmaya zorlamayı hedefliyor. Ancak bazı ekonomistler, bunun İran'ın başlıca ticaret ortaklarının tepkisine bağlı olduğunu belirterek yeni yaptırımların etkili olup olmayacağını sorguluyor. İran petrolünün en büyük alıcısı olan Çin, önceki ABD yaptırımlarını görmezden gelerek Tahran ile ticaretini sürdürdü.