İngiltere'nin Holokost'u bilmesi sergiyle ele alınıyor

İngiltere'nin Holokost sırasında neler bildiğini konu alan bir sergi, ülke çapında bir tur düzenlemeye hazırlanıyor. Sergi, Eylül ayında Westminster'daki parlamento yerleşkesinde bulunan Portcullis House'ta milletvekilleri tarafından özel olarak görüldü.

Serginin dayandığı araştırma; gazete haberleri, yayınlar, akademik çalışmalar, tanık ifadeleri ve hükümet arşivlerinden yararlanıyor. Çalışma, Londra'da kurulması planlanan Ulusal Holokost Anma ve Öğrenme Merkezi için hazırlanan daha kapsamlı kalıcı serginin bir örneği olarak sunuluyor.

Haberler İngiltere'ye 1942'de ulaştı

Holokost Eğitim Vakfı'nın kıdemli tarih danışmanı Martin Winstone, bugün İngiltere'nin Holokost'u yalnızca savaşın sonunda öğrendiğine dair bir algı olduğunu söyledi. Winstone'a göre, Holokost kurbanlarının çoğunun öldürüldüğü 1942 yılında bu bilgilerden kaçınmak neredeyse imkânsızdı; haberler her gazetede ve BBC'de yer alıyordu.

Winstone, Holokost'u en kapsamlı şekilde duyuran gazetenin Manchester Guardian olduğunu belirtti. Gazete, İngiliz ve müttefik hükümetlerin daha fazlasını yapabileceği yönünde bir tutum izlemişti. 1933'te Adolf Hitler'in antisemitizmini öne çıkardığı için Almanya'da yasaklanan gazete, yıllar boyunca Yahudilere yönelik göç kısıtlamalarının kaldırılması, tarafsız ülkelere mültecilere sınırlarını açmaları için baskı yapılması ve özel kurtarma önlemleri alınması çağrısında bulundu.

Ölüm kamplarının yerleri dahil Holokost'a ilişkin pek çok bilgi, cinayetlerin "gözler önünde" işlendiği Polonya'dan kuryeler aracılığıyla Londra'daki Polonya sürgün hükümetine ulaştırıldı.

Winstone, hükümetin pek çok konuyla uğraşmak zorunda olduğunu ve savaşın büyük bölümünde İngiltere'nin savunmada kaldığını söyledi. Hükümetin tutumunun genellikle "savaşı kazanacağız, bunu böyle durduracağız" olduğunu, eleştirmenlerin ise "bunu bekliyorsanız kurtarılacak kimse kalmayacak" dediğini aktardı.

Kamuoyu desteği ve antisemitizm bir arada

İkinci Dünya Savaşı sırasında hükümet, İngiltere'deki antisemitizme ilişkin raporlar hazırlattı; ajanlar kamuoyu yoklamak için insanların mektuplarını açtı ve hava saldırısı sığınaklarında duyulan konuşmaları kaydetti.

Winstone'un "karmaşık ve rahatsız edici" olarak nitelendirdiği süreçte, Enformasyon Bakanlığı bültenleri işgal altındaki Avrupa'daki Yahudilere yönelik geniş bir kamu sempatisi bulunduğunu, ancak bunun göç karşıtı ve antisemit duygularla bir arada var olduğunu ortaya koydu.

Winstone, İngiltere'de neredeyse herkesin bu toplu cinayetlerden tiksinmesine rağmen, Yahudilerin karaborsayı yönettiği, askerlikten kaçtığı ve panik yaydığı yönünde antisemit söylemlerin arttığını belirtti. 1930'larda, toplu katliam başlamadan önce bile İngiltere'nin mülteci kabul etmemesi gerektiğini düşünen önemli bir kesim olduğunu ekledi.

Winstone'a göre 1930'larda İngiliz göç yasaları büyük ölçüde kısıtlayıcıydı; bunun bir nedeni 20. yüzyılın başındaki antisemitizmdi. Ancak 1938'deki Kristallnacht pogromunun ardından İngiltere kısıtlamaları bir ölçüde gevşetti ve Yahudi çocukların vizesiz Avrupa'dan gelmesine izin verdi.

İngiliz kadınların, milletvekili Eleanor Rathbone'dan taban düzeyindeki bağış toplayıcılara ve Fransa'da Yahudilerle birlikte enterne edilenlere kadar insani çabaların ön saflarında yer aldığı belirtildi.

2021'de Claims Conference tarafından yapılan bir araştırma, İngiliz kamuoyunun %21'inin İngiliz hükümetinin Yahudilere yönelik toplu katliamı 1941 gibi erken bir tarihte bildiğini ifade ettiğini ortaya koydu.

Sergi, 30 Ekim-13 Kasım arasında Kuzey İrlanda meclisinde, 7-10 Aralık'ta İskoç parlamentosunda, ardından 16 Ocak-4 Şubat 2027 tarihlerinde Cardiff'te görülebilecek. Cardiff ziyareti 27 Ocak'taki Holokost Anma Günü'ne denk geliyor. Serginin Manchester'a da gitmesi bekleniyor; tarih ve mekân henüz netleşmedi.

Westminster'daki Victoria Tower Gardens'ta kurulması planlanan Birleşik Krallık Holokost Anma ve Öğrenme Merkezi'nin açılış tarihi ise henüz kesinleşmedi. Planlama başvurusu, Konut, Topluluklar ve Yerel Yönetim Bakanlığı tarafından yeniden değerlendiriliyor. 2026 tarihli Holokost Anma Yasası bu yıl kraliyet onayını aldı ve projeye yasal izin ile hükümet fonu sağladı.