İngiltere'de ulusal servet fonuna yatırım yetkisi çağrısı

İngiltere'de sendikalar, düşünce kuruluşları, çevre grupları ve hayır kurumları, hükümete çağrıda bulunarak Ulusal Servet Fonu'nun (National Wealth Fund – NWF) finansal gücünün artırılmasını talep etti. Ortak açıklamaya göre fonun kapasitesinin genişletilmesi, ülkede daha fazla yatırım yapılmasını ve ekonominin yeniden dengelenmesini sağlayabilir.

Açıklamada, enerji faturalarının düşürülmesi, ülkenin sanayi bölgelerinin canlandırılması ve daha fazla nitelikli istihdam yaratılması gibi hedeflerin, NWF'nin büyütülmesiyle mümkün olabileceği belirtildi. TUC, Greenpeace, WWF ve New Economics Foundation gibi kuruluşların imzaladığı metinde, fonun "İngiltere'nin ihtiyaç duyduğu yatırımı sağlayabilecek dünya lideri bir ulusal kalkınma bankasına" dönüştürülmesi istendi. Açıklamada bu adımın hükümetin mevcut mali kurallarıyla uyumlu olacağı savunuldu.

Fonun yapısı ve hedefleri

NWF, Temmuz 2024'te dönemin maliye bakanı Rachel Reeves tarafından kuruldu. Amaç, limanlar, dev batarya fabrikaları (gigafactory), hidrojen ve çelik projeleri gibi büyük altyapı projeleri için milyarlarca sterlinlik özel sektör yatırımı çekmekti. Fon, seçim manifestosunda vaat edilmişti ve her 1 sterlinlik kamu kaynağına karşılık yaklaşık 3 sterlin özel yatırım çekmeyi hedefliyordu.

NWF, Norveç ve Suudi Arabistan gibi ülkelerin sahip olduğu, devlet kontrolündeki doğal kaynaklardan veya dış ticaret fazlasından elde edilen gelirleri yöneten egemen servet fonlarından farklı bir yapıya sahip. Bunun yerine, kilit sektörlere yatırımı artırmayı ve büyük altyapı projelerinde mali riski paylaşmaya istekli olduğunu göstererek yatırımcılara güven vermeyi amaçlıyor.

Fonun kapsamının genişletilmesi çağrısı, İşçi Partisi'nin Andy Burnham'ın başbakan olmasından bu yana düzenlediği ilk konferansı öncesinde ve Maliye Bakanı John Healey'in 28 Ekim'de açıklaması beklenen ilk bütçesi hazırlanırken geldi.

Grup açıklamasında, NWF'nin "temiz enerji, modern altyapı ve bölgesel büyümeyi desteklemek için özel yatırımı yönlendirmede" oynadığı "önemli rol" övüldü. Örnek olarak Manchester Good Growth Fund ile yapılan 500 milyon sterlinlik ortaklık gösterildi.

Almanya ile karşılaştırma

Ancak açıklamada, kamu bankalarının daha fazlasını yapması gerektiği vurgulandı. NWF'nin önümüzdeki beş yıl boyunca her yıl yatırım yapabileceği 5,5 milyar sterlin ile Almanya'nın kamu yatırım bankası KfW'nin yalnızca 2025'te haneler, işletmeler ve belediyelere sağladığı 62 milyar avroluk (53,5 milyar sterlin) kredi karşılaştırıldı. Aradaki farkın neredeyse 10 kat olduğu belirtildi.

Açıklamada, kapasitesi artırılmış bir NWF'nin İngiltere'ye sağlayabileceği faydalar şöyle sıralandı:

• Evlerin ve binaların enerji verimliliği dönüşümünün hızlandırılması.
• Kritik altyapı projelerinde kısmi sahiplik alınarak halkın payının artırılması.
• Sanayisizleşmeden en çok etkilenen bölgelere yeni yeşil endüstriler getirecek hedefli bir yatırım programı başlatılması.
• Yerel ekonomileri ayakta tutan küçük işletmelere kaynak aktaracak bölgesel bankalar ağının desteklenmesi.

Gruba göre bu hedefler için hükümetin NWF'ye kendi finansmanını sağlama ve uzun vadeli yatırım yapma bağımsızlığı vermesi gerekiyor. Dünyadaki diğer kamu bankalarının izlediği yolun da bu olduğu belirtildi.

Grup, böyle bir adımın hükümetin mali kurallarıyla uyumlu olacağını, "mali güvenilirliği ekonomik hedefle birleştirerek görünür yatırım sağlayacağını" ifade etti. Başbakan Burnham, Downing Street'e taşındığından bu yana altyapıya daha fazla borçlanarak yatırım yapabilmek için mevcut mali kurallardaki "her türlü esnekliği" değerlendireceğini söylemişti.

Hazine sözcüsü, NWF'nin ilk yılında Sizewell C ve Sunderland'deki ikinci gigafabrika gibi projeler ile Galler'deki sel savunma çalışmalarına 3,9 milyar sterlin yatırım yaptığını belirtti. Sözcü, ayrıca 5,25 milyar sterlin ek özel finans sağlandığını ve 11.500 işin korunduğunu ya da oluşturulduğunu ekledi.

Sözcü, "Hükümet, NWF'nin özel sermayeyi çekme ve ülkenin her bölgesine ekonomik büyüme taşıma yönündeki uzun vadeli misyonuna bağlılığını sürdürüyor" dedi.