İngiltere kritik minerallerde Çin'e 'tehlikeli' bağımlı

İngiltere parlamentosunda yapılan bir soruşturma, ülkenin savunma sanayii, yenilenebilir enerji altyapısı ve yapay zeka için gereken kritik hammaddelerde Çin'e "tehlikeli" düzeyde bağımlı olduğunu ortaya koydu. Avam Kamarası Ticaret Komitesi'ndeki milletvekilleri, acil bir merkezi politika oluşturulması ve nadir toprak elementleri ile diğer kritik mineralleri çıkaran madenleri fonlayacak bir "kritik mineraller finansman kurumu" kurulmasını istedi. Komite ayrıca tedarik kaynaklarını çeşitlendirme programını hızlandırmak için hibe, hisse ve kredi sağlanmasını önerdi.

Komite başkanı Liam Byrne, kritik mineralleri "yeni ekonominin en önemli unsuru" olarak niteledi. Byrne, "Bu teknolojilerin bağlı olduğu mineralleri güvence altına almadan Britanya'yı yeniden silahlandıramayız, yapay zeka inşa edemeyiz ya da net sıfır hedefine ulaşamayız" dedi. Byrne, Çin'in nadir topraklar üzerindeki hakimiyetini ilk kez baskı aracı olarak kullanmasından 16 yıl sonra Britanya'nın hâlâ tehlikeli biçimde açıkta olduğunu savundu.

Bu, Byrne'ın komitesinin bir hafta içinde hükümetin Çin politikasını ikinci kez eleştirmesi oldu. Çin, askeri jetlerden araç kilit sistemlerine, buzdolabı ve çamaşır makinesi gibi tüketim ürünlerine kadar pek çok alanda kullanılan nadir topraklar ve diğer kritik minerallerin dünya arzında, ayrıca bunların rafine edilmiş yan ürünlerinde belirleyici konumda.

Darboğaz rafineri aşamasında

Komite, darboğazların "işleme aşamasında" yaşandığını dinledi. Çin, elektrikli araçlar için gereken rafine lityum ve askeri uçakların gövde ile kanatlarında sıcaklık farklarına dayanım için kullanılan nadir topraklar dahil yedi mineral kategorisinin rafine edilmesinde üstünlük sağlıyor. Milletvekillerine, yalnızca lityuma olan talebin 2030'a kadar 45 kat artacağı bilgisi verildi. Bu durum İngiltere'yi Çin ile yüksek riskli bir bağımlılık ilişkisine sokuyor.

Askeri jetlerde ve diğer uygulamalarda kullanılan kalıcı mıknatıslar için gereken nadir topraklara talep, İngiltere askeri kapasitesini yeniden inşa etmeye çalışırken aynı dönemde 16 kat artacak. Komite, Çin'in 2025'te yaptığı gibi nadir toprak arzını aniden kesebilmesi nedeniyle Pekin'e bağımlılığın İngiltere ekonomisi ve ulusal güvenliği için stratejik bir kırılganlık olduğu sonucuna vardı.

Rapora göre, Çin'in sahibi olduğu Nexperia şirketine Hollanda'nın müdahalesi üzerine çıkan anlaşmazlık sonrası eski nesil çiplerde uygulanan ayrı kısıtlamalar, geçen ekim ayında Avrupa otomotiv sanayiini durma noktasına "günler" kadar yaklaştırdı. Avrupa Birliği, ABD ve diğer ülkeler de Çin'in nadir toprak arzını kesme riskiyle karşı karşıya. Komite, İngiltere'nin alternatif tedarik kaynakları bulma konusunda yeterli çaba göstermediğini belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump, geçen yıl ekim ayında Xi Jinping'den nadir topraklara ilişkin küresel ihracat kısıtlamalarında bir yıllık erteleme almıştı. Bu süre, Çin liderinin son Washington ziyaretinin ardından Ocak 2027'ye uzatıldı. Ancak rapor, bu ertelemenin İngiltere'yi ABD-Çin ilişkilerinin insafına bıraktığını ima ediyor.

Çözüm olarak G7 işbirliği önerisi

Komiteye göre en "gerçekçi" çözüm, İngiltere'nin G7 ortakları, Avrupa'nın geri kalanı ve Hint-Pasifik ülkeleriyle yakın çalışarak "talebi birleştirmesi" ve yeni tedarikçileri devreye sokması. Raporda, soruşturmanın hükümetin şeffaflık eksikliği nedeniyle zorlaştığı belirtildi. Komite, "Parlamentonun, hükümetin korumaya çalıştığı kapasiteler, tespit ettiği kırılganlıklar veya riski azaltmak için desteklediği projeler hakkında hiçbir görünürlüğü yok" ifadesini kullandı.

Komite, yurt içi madencilik, rafine etme ve geri dönüşüm fırsatlarının ve maliyetlerinin belirlenmesi, işletmelerin Çin'den alımlarını azaltmaya teşvik edilmesi, yatırımların önünün açılması ve madenciliğe engel olabilecek planlama ile izin süreçlerinin değerlendirilmesini içeren 10 maddelik bir plan hazırladı. Komite, mevcut durumda hükümetin bu 10 testten herhangi birini karşılayabileceğine güvenemediğini belirterek "İngiltere'nin yeni kurumsal ve mali güce ihtiyacı var" sonucuna vardı.

Hükümet sözcüsü ise kritik mineraller stratejisi bulunmadığı iddiasını reddetti. Sözcü, "yurt içi üretimi ve geri dönüşümü artırmak" için 400 milyon sterlin ayrıldığını ve yeni uluslararası ortaklıklar kurulduğunu söyledi. Stratejinin 2035 için net hedefler koyduğunu belirten sözcü, talebin yüzde 10'unun yurt içi üretimle, yüzde 20'sinin geri dönüşümle karşılanmasının ve hiçbir kritik mineralde tek bir ülkeden yüzde 60'tan fazla alım yapılmamasının hedeflendiğini ekledi.