İngiltere'de NHS kurumları ADHD ve otizm değerlendirmesine iki yıl asgari bekleme getirdi

İngiltere'de NHS bünyesindeki dört entegre bakım kurulu (ICB), dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (ADHD) ile otizm şüphesi taşıyan kişilere yönelik değerlendirmelerde en az iki yıl bekleme şartı getirdi. Kurullar, nöroçeşitlilik tanılarına yönelik talebin hızla artması ve bunun maliyetini karşılayamaması nedeniyle bu yola başvurdu.

Hasta grupları, söz konusu gecikmelerin çocukların okul başarısını olumsuz etkileyebileceğini, kişilerin yaşamlarını yönetmek için ihtiyaç duydukları desteğe erişememesine yol açabileceğini ve intihar riskini artırabileceğini belirtiyor. ADHD UK adlı yardım kuruluşu, asgari bekleme sürelerini "kalpsiz ve tehlikeli" olarak nitelendirdi.

Toplamda 19 milyon kişiyi kapsayan 15 ICB, bütçelerini dengelemek amacıyla ADHD ve otizm değerlendirmelerini farklı yöntemlerle sınırlandırdı. Bu yöntemler arasında belirli bir yılda ödenecek değerlendirme sayısını sınırlamak ve yalnızca en ağır belirtileri gösteren kişilerin değerlendirmeye alınmasını sağlayan "klinik önceliklendirme" kriterleri kullanmak yer alıyor.

Hükümetin talebiyle hazırlanan rapor ertelendi

NHS'nin değerlendirmelere erişimi geciktirme ve kısıtlama çabalarının ortaya çıkması, hükümetin talebiyle hazırlanan ve ruh sağlığı, ADHD ile otizm tanılarındaki büyük artışı inceleyen kapsamlı bir raporun yayımlanmasından önce yaşandı. 700 sayfalık rapor, Profesör Peter Fonagy başkanlığındaki bir ekip tarafından hazırlandı ve perşembe günü yayımlanması beklenirken önümüzdeki ayın başına ertelendi.

Raporu yakından bilen kaynaklar, belgenin ruh sağlığı sorunları, ADHD ve otizm için hızla artan yardım talebinin, etkilenen kişilerin NHS bakımına hızlı erişimini zorlaştırdığını ve özel sağlayıcılara bağımlılığı artırdığını ayrıntılı biçimde ortaya koyduğunu belirtiyor. Raporda ayrıca değerlendirmelerin tutarlılığı ve kalitesine ilişkin ciddi endişeler ile "değerlendirme faaliyetleriyle bağlantılı mali teşvikler" konusu da yer alıyor.

Belge, 2000 yılından bu yana erkek çocuklarda nöroçeşitlilik yaygınlığının 24 katına kadar çıktığını gösteriyor. Buna göre 7-18 yaş arası erkek çocuklarda otizm oranı 2000'de yüzde 0,2 iken 2025'te yüzde 4,7'ye yükseldi. 6-11 yaş arası erkek çocuklarda bu oran aynı dönemde yüzde 0,4'ten yüzde 6,3'e çıktı. ADHD tanısı alan 7-18 yaş arası erkek çocukların oranı yüzde 0,4'ten yüzde 5,1'e, 6-11 yaş arasındakilerde ise yüzde 0,7'den yüzde 3,8'e yükseldi.

Aile hekiminin sevk ettiği kişiler için geçerli olan "asgari bekleme" uygulaması, etkilenen bölgelerdeki kişilerin özel sektör sağlayıcıları aracılığıyla değerlendirme talep etmesini de engelliyor. NHS'nin kapasitesinin sınırlı olması nedeniyle birçok hasta, NHS tarafından finanse edilen ADHD değerlendirmelerinin yarısını, otizm değerlendirmelerinin ise üçte birini gerçekleştiren özel kliniklere yöneliyor. İngiltere'de 960 bin kişi ADHD, 295 bin kişi ise otizm değerlendirmesi için sıra bekliyor.

West Yorkshire ICB, bağımsız bir sağlayıcıdan ADHD veya otizm değerlendirmesi isteyen herkes için sevkten itibaren iki yıllık asgari bekleme süresi getirdi. Kurul, bu kararı bu tür değerlendirmeler için ödediği tutarın 2023-24'te 7 milyon sterlinden geçen yıl 21 milyon sterline çıkmasına bağladı. Karar, Leeds, Bradford, Kirklees, Calderdale ve Wakefield'da 2,4 milyon kişiyi kapsıyor. North East and North Cumbria ICB, finanse ettiği özel sağlayıcıların ilk değerlendirme için yaklaşık 78 haftalık asgari bekleme süresiyle çalıştığını belirtiyor. Somerset ICB 52 haftalık, Devon'daki kurul ise 14 haftalık asgari bekleme uyguluyor. Kent ve Medway ICB de asgari bekleme kararı aldı. Bu ay Hampshire ve Isle of Wight'ta ADHD ile otizm değerlendirmeleri yalnızca kurulun öncelik kriterlerini karşılayan hastalarla sınırlandırıldı.

ADHD UK Üst Yöneticisi Henry Shelford, herhangi bir NHS kurumunun iki yıllık asgari bekleme getirmesini "skandal" olarak değerlendirdi. Shelford, bunun insanların ihtiyaç duyduğu ve mevcut olan bakımı reddetmek anlamına geldiğini savundu. Ulusal Otizm Derneği politika sorumlusu Mel Merritt ise otizm değerlendirmelerine erişimin kısıtlanmasının kişileri destekten mahrum bıraktığını, çocuklar için bunun yıllarca boşa geçen okul dönemi anlamına gelebildiğini söyledi. Bağımsız sağlık sağlayıcılarını temsil eden Independent Healthcare Providers Network, NHS'ye özel kliniklerin mevcut tüm randevu kapasitesini kullanması çağrısı yaptı.