İngiltere'de nehirlerdeki toksik 'sonsuz kimyasallar' azaldı

İngiltere'de nehirlerdeki en toksik iki 'sonsuz kimyasal' olan PFOS ve PFOA seviyeleri son on yılda yaklaşık yüzde 30 oranında azaldı. Çevre Ajansı'nın (Environment Agency - EA) yayımladığı yeni verilere göre, bu düşüşte kimyasalların kullanımına yönelik sıkılaştırılan kısıtlamalar etkili oldu.

Uzmanlar, bu kimyasalların insan sağlığı ve çevre üzerindeki zararlı etkilerine dair kanıtlar arttıkça, ürünlerde kullanımlarının sınırlandırıldığını belirtiyor. Resmi adı PFAS olan ve binlerce farklı türü bulunan 'sonsuz kimyasallar' hâlâ kullanımda. Düzenleyici kurum, raporunun tüm PFAS'ların daha iyi izlenmesi ve düzenlenmesi gerektiğini gösterdiğini açıkladı.

PFAS nedir, neden 'sonsuz' deniyor?

PFAS kimyasalları ilk olarak 1930'larda ABD'de geliştirildi. Yağa, suya ve elektriğe dayanıklı özellikleri sayesinde kızartma tavaları ve yangın söndürme köpüğü gibi ürünlerde yaygınlaştı. 'Sonsuz kimyasallar' olarak anılmalarının nedeni, doğal olarak çok uzun sürede parçalanmaları.

Bu kimyasalların en erken türleri PFOS ve PFOA idi. Ancak yirmi yıl önce araştırmacılar, bu maddelerin hayvanlarda doku hasarı ve testis kanseri gibi bazı ciddi sağlık sorunlarının görülme sıklığında artışla bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Bunun üzerine PFOS 2010'da, PFOA ise 2020'de İngiltere'de neredeyse tamamen yasaklandı.

Çevre Ajansı'nın perşembe günü yayımladığı son verilere göre, İngiltere nehirlerindeki PFOS konsantrasyonu son on yılda yüzde 30, PFOA konsantrasyonu ise yüzde 29 azaldı. Tatlı su balıklarındaki seviyelerde ise yüzde 49'luk bir düşüş kaydedildi.

Manchester Metropolitan Üniversitesi'nde çevre adli bilimleri alanında doçent olan Dr David Megson, "Son 10 yılda geldiğimiz noktayı görmek harika" dedi.

Diğer PFAS'lar için düzenleme çağrısı

Yaklaşık 15 bin farklı PFAS olduğu tahmin ediliyor, ancak bunlardan yalnızca 200 kadarı sık kullanılıyor. Çevre Ajansı, bu bileşikler üzerine araştırmalar artsa da "birçok PFAS'ın toksisitesi konusunda belirsizliğin sürdüğünü" belirtti. Kurum, bulgularının tüm PFAS'ların tek tek değil, bir bütün olarak düzenlenmesi gerektiğini "pekiştirdiğini" ifade etti.

Kimyasallar endüstrisi uzun süredir bu yaklaşıma karşı çıkıyor. Sektör, diğer PFAS'ların toksik olduğuna dair şu anda hiçbir veya sınırlı kanıt bulunduğunu ve bazılarının hayat kurtaran tıbbi ekipmanlar gibi hayati kullanımları olduğunu savunuyor.

Düzenleyici kurum şimdi ülke genelindeki kirliliğin haritasını çıkarmak için 60 farklı PFAS'ı düzenli olarak test ediyor. Bu ayın başlarında hükümet, insan vücudundaki seviyelerin izlenmesine başlayacağını duyurmuştu.

Çevre Ajansı raporu, konsantrasyon seviyeleri düşse de kimyasalların çok uzun sürede parçalanması nedeniyle çevrede kalan toplam miktarın büyük olasılıkla değişmediğini kabul ediyor. Rapora göre bu kimyasallar yalnızca seyreltilmiş ve denize taşınmış durumda.

PFAS'ları kalıcı olarak yok etmenin birkaç yolundan biri yüksek sıcaklıkta yakma. Ülkede şu anda bu işlem için uygun yalnızca iki tesis bulunuyor.

Megson, "Yapılacak çok şey var ve bu rapor, kirliliğe neden olanların verdikleri zararın bedelini ödemesini sağlayacak soruşturmalara destek için temel bir zemin sunuyor" dedi.