İngiltere'de benzin ve motorin fiyatları neden yeniden yükseliyor?

İngiltere'de benzin fiyatları, Orta Doğu'daki çatışmaların sürmesiyle bu hafta yeniden yükseldi. ABD-İsrail ile İran arasındaki savaş 28 Şubat'ta başladığında, askeri saldırılar bölgedeki enerji üretimini ve taşımacılığını ciddi şekilde aksattığı için akaryakıt fiyatları hızla artmıştı.

Haziran ayında ABD ile İran'ın çatışmaları sona erdirmek için çerçeve anlaşmasına varmasıyla fiyatlar gerilemiş ancak gerilimlerin yeniden su yüzüne çıkmasıyla tekrar yükselmeye başladı. Toptan petrol fiyatının varil başına 100 doların üzerine çıkmasıyla, otomobil organizasyonu RAC'ın politika başkanı Simon Williams, sürücüler için 'henüz bir rahatlama belirtisi olmadığını' söyledi.

Ham petrol, benzin ve motorinin temel bileşenidir; bu nedenle toptan maliyetlerdeki artış, aracın deposunu doldurmayı daha pahalı hale getirir. Benzin ve motorin fiyatları ayrıca talepten ve rafineri kapasitesinden büyük ölçüde etkilenir. Analistlere göre, petrol fiyatındaki varil başına her 10 dolarlık (7,44 sterlin) artış, pompa fiyatlarını litre başına yaklaşık 7 peni yükseltiyor.

Brent petrol fiyatındaki dalgalanma

Savaş başladığından bu yana, küresel toptan petrol fiyatlarının referansı olan Brent tipi ham petrolün varil fiyatı çok değişken oldu. Genel olarak, çatışma haberleri fiyatı yukarı çekerken, savaşın sona ereceği umutları fiyatı aşağı çekiyor.

Çatışma öncesinde Brent yaklaşık 70 dolar seviyesindeyken, savaşın başlamasıyla 120 doların üzerine çıktı. Temmuz ayı başında çerçeve anlaşmasının imzalanmasıyla fiyatlar 70 dolar civarına geriledi. Ancak barış görüşmelerinin çökmesiyle fiyat yeniden yükselerek 100 doların üzerine çıktı ve birkaç hafta geriledikten sonra çatışmaların tırmanmasıyla tekrar 100 doların üzerine çıktı.

Akaryakıt pompa fiyatlarındaki son durum

RAC'a göre benzin, İran savaşının başlamasından bu yana en yüksek seviyesine ulaşırken, motorin hâlâ 15 Nisan'da ulaştığı litre başına 191,54 penilik zirvenin altında seyrediyor. Temmuz başında RAC, ortalama benzin fiyatının litre başına 150,59 peniye, motorin fiyatının ise 164,52 peniye düştüğünü açıklamıştı. O tarihten bu yana fiyatlar yükseldi ve benzin, Nisan'dan bu yana en büyük haftalık artışını görerek litre başına 167,17 peniye, motorin ise 188,63 peniye çıktı.

Çatışmalara rağmen benzin ve motorin fiyatları, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından 2022 yazında ulaşılan seviyelerin altında. O dönemde benzin litre başına 191,5 peni, motorin ise 199 peniye kadar çıkmıştı.

Petrol taşımacılığı yavaş bir süreç olduğundan, toptan piyasalardaki fiyat hareketlerinin pompalara yansıması yaklaşık iki hafta sürüyor.

Akaryakıt perakendecileri, çatışma sırasında fiyat şişirme suçlamalarını reddetti. Resmi piyasa düzenleyicisi, 'perakendecilerin krizi fırsata çevirmek için fiyat stratejilerini aktif olarak değiştirdiklerine dair kanıt görmediklerini' açıkladı.

Akaryakıt fiyatlarını karşılaştırma imkânı

İngiltere hükümetinin Fuel Finder adlı bir programı, sürücülerin ülke genelindeki akaryakıt istasyonlarında sunulan yakıt maliyetlerini karşılaştırmasına olanak tanıyor. AA politika başkanı Luke Bosdet, grubun fiyatların düşme hızına şaşırdığını ve bunu bu programa bağladığını söyledi.

Mayıs ayında, dönemin Başbakanı Sir Keir Starmer, çatışma nedeniyle Eylül'de yapılması planlanan 5 penilik akaryakıt vergisi artışının Aralık sonuna ertelendiğini duyurmuştu. RAC şimdi akaryakıt vergisinin en azından Parlamento döneminin sonuna kadar mevcut seviyesinde bırakılması için 'çok güçlü bir gerekçe' olduğunu savunuyor.

Orta Doğu'daki çatışma, dünyanın petrol, sıvılaştırılmış doğal gaz ve diğer temel emtialar için kilit su yolu taşımacılık güzergâhlarından biri olan Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatarak küresel petrol fiyatlarını fırlattı. Dünyadaki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın yaklaşık yüzde 20'si normalde bu su yolundan geçiyor. Uzmanlar, boğazın yeniden açılması için bir anlaşmaya varılsa bile normal sevkiyat seviyelerine dönülmesinin zaman alacağını ve savaşın etkilerinin küresel ekonomiyi aylarca etkilemeye devam edeceğini belirtiyor.

İngiltere, petrol ve gaz ithalatına büyük ölçüde bağımlıdır ve ithalatın çoğu ABD ile Norveç'ten gelmektedir. Küresel piyasadaki petrol fiyatı, İngiltere'nin ödediği fiyatı belirler. Kuzey Denizi'nden bir miktar petrol elde edilse de bunun çoğu rafine edilmek üzere ihraç edilmektedir.