İngiltere cezaevlerine yarım milyon kitap dağıtılacak

İngiltere, Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda'daki cezaevlerine bu sonbaharda yarım milyona yakın kitap dağıtılacak. Kampanyaya en çok satan gerilim yazarı Lee Child destek veriyor.

Reading Agency (Okuma Ajansı) adlı yardım kuruluşunun Quick Reads (Hızlı Okumalar) programı kapsamında yürütülen girişimle 11 kısa kitabın nüshaları dağıtılacak. Kitap seçiminde cezaevi çalışanlarının yanı sıra mahkûmların görüşleri de alındı. Cezaevi arazisindeki her hücreye bir kitap ulaştırılacak, ayrıca cezaevi kütüphanelerine stok gönderilecek.

İngiltere'nin ilk cezaevi okuma elçisi olan Child, girişimin "döner kapı" sorununu çözmeyi amaçladığını söyledi. Bu ifade, cezaevinden çıktıktan sonra dışarıda tutunmakta zorlanıp yeniden cezaevine dönen kişileri tanımlamak için kullanılıyor.

Child, "Bu insanların onda birinin geri dönmesini engelleyebilirsek, bu büyük bir başarı olur" dedi. "Bu yalnızca o mahkûm ve gelecekteki işvereni için değil, tüm toplum için iyi olur."

Okuma becerisi ve suçun tekrarlanması

Adalet Bakanlığı'nın (Ministry of Justice) 2024-25 verilerine göre, İngiltere'deki kamu cezaevlerinde kişilerin cezaevine girdiklerinde yapılan ilk değerlendirme sonuçlarının %65'i 1-3. giriş seviyesinde. Bu seviyeler, normal bir GCSE öğrencisinden beklenen standartın altında kalıyor. GCSE, İngiltere'de 16 yaş civarındaki öğrencilerin girdiği ulusal sınav sistemi.

Child, cezaevi sonrası hayatını düzeltmek isteyen kişilerin okuma güçlüğü çekmesi durumunda engellerin üst üste binebileceğini belirtti. "Açık ara en büyük fayda, bir hata ya da talihsiz bir olay nedeniyle cezaevine giren, sonrasında doğru yola dönmek ve bir daha geri dönmemek isteyen kişiye olacak" dedi. "Ancak sabıka kaydı varsa iş bulma sorunuyla karşılaşıyor, üstüne bir de okuma becerisi zayıfsa bu daha da zorlaşıyor."

Günlük işlerin de engel haline gelebildiğini söyleyen Child, "Daire kiralamak isteseniz sözleşmeyi okuyamazsınız; faturaları ya da TV lisansını, resmi bildirimleri okuyamadığınız için halledemezsiniz" ifadelerini kullandı.

Quick Reads koleksiyonunda suç ve gerilim, anı, iyi olma hali ve yaratıcı yazarlık rehberi türlerinde kitaplar yer alıyor. Kurgu başlıkları arasında Child'ın kendi kitabı High Heat, Leye Adenle'nin Lagos'ta geçen gerilimi Cell One ve Bradford merkezli suç yazarı AA Dhand'ın Harry Virdee serisinden Darkness Rising bulunuyor. Diğer kitaplar arasında Lemn Sissay'in My Name Is Why adlı anısı, Andy McNab'ın Today Everything Changes ve Dr Alex George'un The Mind Manual kitabı var. Eserleri seçilen yazarlar arasında Dreda Say Mitchell, Fiona Cummins, Cathy Rentzenbrink ve Alex Wheatle de yer alıyor.

"Yumuşak yaklaşım değil, pratik bir adım"

Geçen yıl elçilik görevine başlamasından bu yana 30 ila 40 cezaevi ziyareti yapan Child, okumayan kişilerden en sık duyduğu açıklamanın okulda verilen kitapların sıkıcı olması olduğunu söyledi. Quick Reads'in bir alternatif sunduğunu belirten Child, "Bunlar gerçek kitaplar, gerçek hikâye anlatıcıları; basit ya da çocukça hiçbir yanları yok, sadece kısa" dedi.

Child, kitaba erişimin artırılmasının ceza adaletinde yumuşak bir yaklaşım olarak değil, rehabilitasyonu destekleyen ve suçun tekrarlanmasını azaltan pratik bir yol olarak görülmesi gerektiğini ekledi. "Bu tür konularda kamuoyunun tepkisi 'suça yumuşak davranılıyor' şeklinde ani bir refleks oluyor" dedi. "Benim görüşüm şu: hayır, bu aslında suça karşı sert bir yaklaşım. Bütçenin ve dikkatin gerçekten yöneltilmesi gereken yer burası."

Kitapların dağıtımının yanı sıra Reading Agency, yazarların yürüttüğü atölyeler, yaratıcı yazarlık etkinlikleri, National Prison Radio (Ulusal Cezaevi Radyosu) için içerik ve cezaevi kütüphaneleri, eğitim ekipleri ile akran destekçileri için kaynaklar hazırlayacak. Girişim, yoksulluk odaklı bir kâr amacı gütmeyen kuruluş olan Henry Smith Foundation tarafından finanse ediliyor.

Seçilen kitaplardan Darkness Rising'in yazarı AA Dhand, "Kitaplar herkes için erişilebilir olmalı; kişinin koşulları ya da okumayla önceki ilişkisi ne olursa olsun" dedi. Dhand, "Cezaevinde okumak geçici bir kaçıştan çok daha fazlasını sağlayabilir. Özgüven inşa edebilir, empati yaratabilir ve insanlara dünyayı ve kendilerini farklı biçimde görme fırsatı verebilir. Doğru kitap doğru kişiye doğru anda ulaşırsa, aksi halde kapalı kalacak bir kapıyı açabilir" diye konuştu.

Reading Agency'nin icra direktörü Karen Napier ise programın cezaevindeki kişilere ne okuyacakları konusunda seçim hakkı tanımak amacıyla kurulduğunu söyledi. "Bir kitabı doğrudan birinin eline verdiğimizde, sayfadaki kelimelerden fazlasını sunuyoruz" dedi. "Okumak kaçış, bağlantı ve düşünme alanı sağlayabilir; iyi olma halini, özgüveni ve öğrenmeyi destekler. Mümkün olduğunca çok kişinin kendini yakalayan bir kitap bulmasını ve okumanın onları nereye götürebileceğini keşfetmesini istiyoruz."