ABD'de koku sorununa karşı teknolojik çözüm aranıyor

ABD'nin Kaliforniya eyaletindeki Milpitas kentinde, onlarca yıldır sanayi tesislerinden yayılan kötü kokular günlük yaşamı etkiliyor. Kent, Silikon Vadisi teknoloji bölgesinde yer alıyor ve yaklaşık 342 dönümlük bir çöp depolama sahası bu sorunun merkezinde bulunuyor.

Newby Island çöp depolama sahasının işletmecileri, yerel yetkililer tarafından kokulara yol açan kimyasalları sistematik olarak izlemek ve ölçmek için dron kullanmaya ve izleme cihazları yerleştirmeye mecbur bırakıldı. Ayrıca kokudan sorumlu depolama gazlarının toplanmasının otomatikleştirilmesi istendi.

Çöp sahasına yaklaşık bir kilometre uzaklıkta yaşayan bir teknoloji şirketi mühendisi Chia-Ling Kong, ilk taşındığında 10 yılı aşkın süre penceresini açamadığını söylüyor. Son yıllarda durumun iyileştiğini ancak hâlâ günde iki-üç saat kötü kokuya katlanmak zorunda kaldıklarını belirtiyor.

Kong, sürekli izleme sayesinde sorunların ortaya çıktığı anda tespit edilebileceği konusunda iyimser. Çöp sahası işletmecileri ise tesisi güvenli biçimde işletmeye ve hava kalitesini korumaya bağlı olduklarını açıkladı.

Koku sorunu dünya genelinde yaygın

Milpitas'ta olduğu gibi dünya genelinde birçok topluluk, kötü kokular nedeniyle şikâyette bulunuyor. Bunun kaynağı bazen bir çöp depolama sahası, bazen atık su arıtma tesisi, bazen de kokulu bir fabrika olabiliyor. Şikâyetler biriktiğinde çözüm bulmak her zaman kolay değil; birçok ülkede kokuların nasıl yönetileceğine dair düzenleme bulunmuyor.

ABD'de Çevre Koruma Ajansı (EPA), çevresel kokuları bir kirletici olarak düzenlemiyor. Bu da sorumluluğu eyaletlere ve yerel yönetimlere bırakıyor. Kentlerin büyüyerek sanayi tesislerine yaklaşması da sorunu derinleştiriyor.

Koku danışmanı Micheal Bull, insanların mahallelerindeki kokulardan giderek daha fazla rahatsız olduğunu belirtiyor. Bull, konut gelişmelerinin kokulu süreçlere daha yakın inşa edildiğini ve arsa değeri arttıkça dolgu yapıldığını ifade ediyor.

Sanayi kokularına karşı kullanılan teknolojiler genel olarak üç grupta toplanıyor: kokuyu emmek, kimyasal tepkimeyle daha az kokulu hale dönüştürmek veya yakmak. Uzmanlar, doğru kullanıldığında en iyi teknolojilerin kokudan sorumlu bileşiklerin yüzde 90'ından fazlasını ortadan kaldırabildiğini söylüyor. Ancak bu yöntem pahalı olabiliyor ve bazı işletmeciler daha basit çözümlere yöneliyor.

İspanya'da çalışan çevre danışmanı Carlos Diaz, çöp sahalarından yayılan kokuların en zor çözülenler arasında olduğunu belirtiyor. Diaz, çöp sahasının yüzeyinin çok geniş olması nedeniyle arıtmanın güçleştiğini ifade ediyor.

Des Moines'de elektronik burunlar devrede

ABD'nin Iowa eyaletindeki Des Moines kentinde sakinler uzun süredir "Eastside Funk" olarak adlandırılan kötü kokuya şikâyet ediyordu. Kent yönetiminin yaptırdığı araştırma, üç endüstriyel et şirketini sorumlular arasında gösterdi.

Belediye yetkilileri, kokuyu takip edebilmek için yılda yaklaşık 240 bin dolar (182 bin sterlin) teknoloji harcaması yapıyor. Yetkili Dalton Jacobus, koku yaydığından şüphelenilen tesislerin çevresine izleme cihazları yerleştirdiklerini belirtiyor. Cihazlar, havadaki kimyasal bileşik düzeylerini bir meteoroloji istasyonuyla birlikte ölçerek tesis bazında gerçek zamanlı veri sağlıyor.

Jacobus'a göre bu sistem, her şikâyette sorumluluğun kimde olduğu tartışmasını sona erdirdi. Kentte, kokunun hangi tesisten geldiğinin makul bir kesinlikle tespit edilebildiğini söylüyor.

Des Moines'de koku şikâyetlerinin hedefindeki bazı tesisler de kendi koku kontrol sistemlerini milyonlarca dolar harcayarak iyileştirdi. Kentteki bir et işleme tesisini işleten Smithfield Foods, kötü kokuyla ilişkili kimyasalları yok eden rejeneratif termal oksitleyici için 2 milyon dolar yatırım yaptığını açıkladı. Şirket, buna rağmen koku şikâyetlerinin kaynağı olduğuna inanmadığını belirtiyor.

İzleme cihazları kurulmadan önce yetkililer, şikâyet noktalarına giderek havayı kokluyordu. İnsan burnuna dayalı bu yöntem hâlâ yaygın. Des Moines'deki cihazları üreten İspanyol şirket Kunak'tan Claudia Barrios Obregón, kentlerin kokuyu genellikle insan paneliyle ölçtüğünü ancak bunun çok gerçekçi olmadığını söylüyor.

Stockholm'deki Karolinska Enstitüsü'nde koku bilimi profesörü olan Johan Lundström ise kokuların öznel olduğunu vurguluyor. Lundström'e göre bir kokuyu ne kadar kötü algılarsak ona karşı o kadar hassas oluyoruz.