İngiltere bütçesi: Vergi, enerji faturası ve tasarruflarda neler değişiyor?

İngiltere Maliye Bakanı John Healey, ilk bütçesinde yaşam maliyeti baskısı altındaki hanelere yönelik bir dizi önlem açıkladı. Enerji faturalarının yeni yılda hızla artması beklenirken, hükümet özellikle enerji yardımı ve vergi indirimleriyle aileleri desteklemeyi hedefliyor.

Bakan, İngiltere'de belediye vergisi (council tax) A ile D bandında olan 20 milyon haneye banka hesaplarına doğrudan yatırılacak 100 sterlinlik "Hane Enerji Yardımı" (Household Energy Payment) yapılacağını duyurdu. Ödeme, bankalardan alınacak ek vergiyle finanse edilecek. İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda yönetimlerine eşdeğer fon aktarılacak; bu bölgeler aynı ödemeyi yapıp yapmamaya kendileri karar verecek.

Enerji düzenleyicisi Ofgem'in fiyat tavanına bağlı tarifelerin yılda yüzlerce sterlin artarak Ocak ayında yıllık 2.000 sterlinin üzerine çıkması bekleniyor. Ekim ayında elektrik faturalarında yapılan KDV indirimi Nisan'da sona erecekti; bütçeyle bu indirim Temmuz'a kadar uzatıldı.

Enerji ve ulaşımda öne çıkan değişiklikler

Doğalgazda sabit günlük ücretler (standing charge) İngiltere, İskoçya ve Galler'de 2027'de "mümkün olan en kısa sürede" kaldırılacak. Bu sabit ücretler her bir enerji biriminin fiyatına yansıtılacak. Hazine hesaplarına göre hanelerin yüzde 60'ı yılda ortalama 45 sterlin kazançlı çıkacak; en düşük tüketime sahip olanlar en fazla kazanan grup olacak. Ancak bu kazanç, Ocak ayında beklenen büyük fatura artışından sonra gelecek. Büyük evlerde yaşayan yüksek tüketimli haneler ile kalabalık düşük gelirli aileler ise şu an ödediklerinden daha fazla ödeyecek.

2022'de Rishi Sunak tarafından geçici olarak getirilen benzin ve motorinde 5 peni'lik yakıt vergisi indirimi Temmuz'a kadar uzatıldı. Böylece sürücüler litre başına 52 peni vergi ödemeye devam edecek. İran savaşının etkisiyle motorlu yakıt fiyatları keskin şekilde arttı; dizel geçenlerde litre başına 2 sterlinin üzerine çıkarak yeni rekor kırdı. Tipik bir aile otomobilini dizele doldurmanın maliyeti şubat sonundan bu yana yaklaşık 30 sterlin, benzinle doldurmanın maliyeti ise yaklaşık 23 sterlin arttı.

Tasarruf, ücretler ve emeklilik

Bakan, selefinin Bireysel Tasarruf Hesapları'nda (ISA) vergisiz nakit tasarruf limitini düşürme planını iptal etti. Rachel Reeves, bu politikayla hisse senedi ve tahvil yatırımını teşvik etmek istiyordu; Nisan 2027'den itibaren 65 yaş altındakilerin nakit ISA'ya yıllık 20.000 sterlin yerine 12.000 sterlin yatırabilmesi öngörülüyordu. Hükümet bunun yerine ilk kez yatırım yapacaklar için yeni bir "Başlangıç ISA"sı oluşturmayı planlıyor.

Asgari ücret oranları Nisan ayında yüzde 3,9 artacak. Ancak bu oranlar, İşçi Partisi'nin genç ve yaşlı çalışanlar arasındaki asgari ücret farkını kapatma vaadinde bu kez ilerleme sağlanmadığı anlamına geliyor. Gelir vergisi dilimlerindeki mevcut dondurma uygulaması bütçede değiştirilmedi; bu da herhangi bir ücret artışının çalışanı daha yüksek vergi dilimine sokabileceği anlamına geliyor. İskoçya'nın kendi gelir vergisi dilimleri bulunuyor.

Üçlü kilit politikası uyarınca devlet emekli maaşı ortalama ücret artışına paralel olarak yüzde 3,9 yükselecek. Nisan 2016'dan sonra emeklilik yaşına gelenler için sabit oranlı devlet emekli maaşı haftalık 250,70 sterlin (yıllık 13.036,40 sterlin) olacak; bu şu ana göre 488 sterlinlik artış demek. Nisan 2016 öncesi emeklilik yaşına gelenler için eski temel devlet emekli maaşı haftalık 192,10 sterlin (yıllık 9.989,20 sterlin) olacak; artış 374,40 sterlin.

Hükümet, yalnızca devlet emekli maaşından gelir elde edenlerin vergilendirilmemesini taahhüt etmişti. Bakan, en az 2030'a kadar geçerli olacak yeni bir Emeklilik Vergi İstisnası sayesinde tam yeni devlet emekli maaşı değerine kadar geliri olan emeklilerin gelir vergisi ödemeyeceğini söyledi.

İlk Ev Alıcısı ISA'sının, sık eleştirilen Ömür Boyu ISA'nın yerini alması planlanıyor. Ayrıca İngiltere'de ilk kez ev alacakların yüzde 2,5 peşinatla yeni yapılmış bir ev satın almasına imkan tanıyan "İlk Evim" öz sermaye planı da onaylandı; plan, alım bedeline yardımcı olmak için evin değerinin yüzde 20'si kadar kredi sağlayacak.

Daha önce duyurulan bazı önlemler de hatırlatıldı: fırında fasulye ve sarımsak gibi 100 gıda ürününden gümrük vergilerinin kaldırılması (mevcut askıya almalarla birlikte hanelere yılda 21 sterline kadar tasarruf sağlayabilir); bakıcıların kazanç limitini aşmaları halinde tüm ödeneklerini kaybetmemesi için 2030'da yürürlüğe girecek kademeli bir mekanizma; serbest çalışan babalara iki haftalık babalık izni ödemesi; iş için 10.000 mile kadar araç kullananlar için mil başına 55 peni'lik vergisiz kilometre ücretinin kalıcı hale getirilmesi; İngiltere'de otobüs ücretlerinde 2 sterlinlik tavanın Ocak'tan itibaren 2027 boyunca geçerli olması.