İngiliz siyasetinde milyoner bağışları rekor seviyeye çıktı

İngiliz siyaseti giderek artan ölçüde zengin bireyler tarafından finanse ediliyor. IPPR düşünce kuruluşunun araştırmasına göre, 2019'dan bu yana zengin bireyler siyasi partilere toplam 179 milyon sterlin bağışladı. Özellikle 1 milyon sterlini aşan "mega bağış"larda belirgin bir artış yaşandı.

Araştırma, 2001'de bağış kayıtlarının tutulmaya başlanmasından 2018'e kadar 1 milyon sterlinin üzerinde bağış yapan bireylerin yıllık ortalama 3,9 milyon sterlin verdiğini ortaya koydu. 2019-2025 döneminde bu rakam yıllık 13,1 milyon sterline çıktı; yani yaklaşık üç buçuk kat arttı ve enflasyonun açıklayabileceğinin çok üzerinde bir yükseliş gösterdi.

Kayıtların başlangıcından bu yana bireylerden gelen 1 milyon sterlin ve üzeri bağışların yüzde 72'sinin 2019 sonrasında yapıldığı belirlendi. Guardian'ın analizine göre 2023 gibi bazı yıllarda partilere bildirilen özel bağışların neredeyse her 10 sterlininin 7'si, bir takvim yılında 1 milyon sterlinden fazla veren zengin şirket ya da bireylerden geldi.

Reform UK'ye iki büyük bağış

Rakamlar, küçük bir zengin grup üzerindeki etki tartışmasını yeniden alevlendirebilir. Tayland merkezli milyarder Christopher Harborne'un Brexit party'ye 10 milyon sterlin vermesi ve süpermarket patronu David Sainsbury'nin Liberal Demokratlar'a 8 milyon sterlin bağışlaması sonrasında bireysel bağışlarda hızlanma görülmüştü. Sainsbury daha sonra İşçi Partisi'ne döndü.

Bu ay iki kripto milyarderi, Harborne ve Ben Delo, Reform UK'ye ayrı ayrı 36'şar milyon sterlin verdiklerini açıkladı. Reform UK, diğer partilerin geçmiş yıllarda milyonlarca sterlinlik mega bağış aldığını ve kendisinin dengeyi düzeltmeye çalıştığını savunuyor. Muhafazakârların en büyük bağışçıları arasında 2024 seçimi öncesinde 20 milyon sterlinden fazla veren Frank Hester, İşçi Partisi'nin bağışçıları arasında ise toplamda 9 milyon sterlinden fazlasını bağışlayan Gary Lubner yer alıyor.

IPPR rakamları, Seçim Komisyonu'nun 2001'den bu yana tuttuğu verilere, Transparency International analizine ve Reform UK'ye yapılan 36'şar milyon sterlinlik iki rekor bağışa dayanıyor.

1 milyon sterlini aşan bağışlar konusunda Reform UK'nin rakipleri arasında endişe büyüyor. Bazı İşçi Partisi milletvekilleri yıllık 100 bin ya da 500 bin sterlinlik bir üst sınır getirilmesini istiyor. Partinin sonbahar konferansında konunun gündeme getirilmesi ve hükümetin mevcut seçim yasa tasarısı bu sonbaharda Lordlar Kamarası'na geldiğinde üst sınır önerilerinin sunulması bekleniyor.

Hükümet, bazı sendikaların ileride kendi bağışlarının kısıtlanmasından çekinmesi nedeniyle üst sınıra mesafeli duruyor. Ancak hükümet son dönemde mega bağışçıların siyaset üzerindeki orantısız etkisiyle mücadele sözü verdi ve yurt dışındaki seçmenlerden gelen bağışlara yıllık 100 bin sterlin sınırı getirdi.

"İngiliz siyasetinin Amerikanlaşması"

IPPR yöneticisi Harry Quilter-Pinner, İngiliz siyasetinin finansmanında temel bir değişim yaşandığını söyledi. Milyon sterlinlik bağışların bir zamanlar istisna olduğunu belirten Quilter-Pinner, 2019'dan bu yana mega bağışçı parasının siyasi sistemde çok daha büyük yer tuttuğunu ifade etti. Reform UK'nin olağanüstü bağış toplama performansının bu eğilimi hızlandırdığını, ancak sorunun tek bir partiden ya da iki büyük çekten ibaret olmadığını vurguladı. Quilter-Pinner, partilerin çok derin ceplere sahip az sayıda kişiye bağımlı hale gelebildiği bu durumu "İngiliz siyasetinin Amerikanlaşması" olarak nitelendirdi ve hükümetin önce yıllık 100 bin sterlinlik bir üst sınır getirmesini, ardından bunu zamanla düşürmesini önerdi.

Sivil toplum kuruluşları da hükümetin sorunu kalıcı biçimde çözmesi çağrısı yapıyor. Hükümet bu ay başında mega bağışlar konusunu inceleyecek yeni bir görev gücü kurulacağını açıklamıştı. Spotlight on Corruption yöneticisi Dr Susan Hawley, acil adım atılmadığı takdirde partilerin kasalarına akan paranın ve bunun satın aldığı etkinin çarpıcı biçimde artmaya devam edeceğini belirterek görev gücünün büyük parayı siyasetten çıkaracak kararlı adımlar atması gerektiğini söyledi. Transparency International UK politika direktörü Duncan Hames ise Reform UK'ye yapılan 72 milyon sterlinlik bağış döneminde durumun "tamamen kontrolden çıktığını" ve siyasi bağışlara yıllık üst sınır getirilmesi için hükümete somut bir gerekçe oluşturduğunu ifade etmişti.