İngiliz arıcılar Asya eşek arısı tehdidine karşı halkı bilinçlendirme kampanyası istiyor

İngiliz arıcılar, istilacı Asya eşek arılarının 'polinatör çölleri' oluşturduğu ve gıda güvenliğini tehdit ettiği uyarısında bulunarak ulusal bir bilinçlendirme kampanyası çağrısı yaptı.

Güneydoğu Asya'ya özgü sarı bacaklı eşek arısının (Asya eşek arısı olarak da bilinir) 2004 yılında Avrupa'ya geldiği ve o tarihten bu yana yayılmaya devam ettiği düşünülüyor. Giderek ısınan ilkbahar ve yaz mevsimlerinin bu yayılımı hızlandırmış olabileceği belirtiliyor.

Yaz sonu, Britanya'nın bu türle mücadelesinde kritik bir dönem. Koloniler olgunlaşıp yuvalar maksimum boyuta ulaştığında, eşek arıları kışı geçirecek yeni kraliçeler üretiyor; bu kraliçeler çiftleşip yeni koloniler kurarak yuvaların daha geniş bir alana yayılmasına neden oluyor.

Asya eşek arıları, diğer böcekleri avlayan istilacı bir tür. İngiltere ve Galler'de arı sağlığından sorumlu olan ve hükümete bağlı Hayvan ve Bitki Sağlığı Ajansı'nın (Apha – Animal and Plant Health Agency) bünyesindeki Ulusal Arı Birimi'nin (NBU – National Bee Unit) başkanı Kate Wilson, "Sarı bacaklı eşek arıları, çok sevdiğimiz bal arıları da dahil olmak üzere yerli polinatörlere önemli ölçüde zarar veriyor" dedi.

İngiliz Arıcılar Birliği'nin (BBKA – British Beekeepers Association) mütevelli heyeti üyesi ve sarı bacaklı Asya eşek arısı komitesi başkan yardımcısı Lucie Chaumeton, eşek arılarının arıları tehdit etmesinin ve arıcılar için bal üretimini zorlaştırmasının yanı sıra 'asıl maliyetinin' insan güvenliği, tozlaşma ve biyolojik çeşitlilikle ilgili olduğunu söyledi. "Asya eşek arıları arkalarında polinatör çölleri bırakıyor; bu da gıda güvenliği ve tarım ekonomisi üzerinde ciddi bir etki yaratıyor" dedi.

Hükümetin mücadele stratejisi

Hükümet, 2011 yılında yaptığı risk değerlendirmesinin ardından bu biyolojik çeşitlilik tehdidinin farkında. Çevre, Gıda ve Köy İşleri Bakanlığı (Defra) ve Galler hükümeti, türle mücadele için bir acil durum planı geliştirdi.

Britanya'nın stratejisi, eşek arılarının yerleşmesini önlemek için yuvalarını yok etmeye dayanıyor. Tek bir yuvanın gözden kaçması, mevcut koloninin varlığını sürdürmesine ve yeni kolonilerin oluşma riskine yol açıyor. Stratejinin etkinliğinin bir göstergesi, bulunan yuva sayısı. 2025'te NBU, rekor sayıda 161 yuvayı imha etti.

Ancak türün yerleştiğine dair hâlâ bazı kanıtlar var. 2024'te bulunan yuvaların genetik analizi, kraliçelerin başarıyla çiftleştiğini, kışı atlattığını ve ertesi yıl yeni yuvalar kurduğunu doğruladı. Bu, kraliçelerin kış uykusundan çıktığı dönemi önemli bir müdahale noktası haline getiriyor.

Halkın ihbarı kritik

Apha, halkın ve arıcıların kilit rol oynadığını söyledi. Halkın ihbarları şüpheli eşek arılarını tespit etmek için kullanılıyor; BBKA'dan gönüllü ekipler, ihbarları doğrulamak, yuvaları izlemek ve ilkbaharda kraliçe yakalamak için çalışıyor. Bir yuva doğrulandığında imha işlemi NBU'ya geçiyor.

Chaumeton, "NBU'nun müdahalesi son derece etkili. Ancak bu tamamen halkın ihbarlarına bağlı" dedi. Halkın katılımı önemli boyutlarda: 2024'te yaklaşık 30.000 ihbar yapıldı ve bunun sonucunda 24 yuva tespit edildi. Britanya'daki yayılım modellemeleri, halkın ihbarlarının türü kontrol altında tutmak için gerekli olduğunu gösteriyor; yok etme, yeni girişlerin ne kadar hızlı tespit edilip ele alındığına bağlı.

Chaumeton, buna rağmen Asya eşek arılarının hâlâ "arıcılık sorunu" olarak görüldüğüne, ülkenin tamamını ilgilendiren ulusal bir biyolojik çeşitlilik tehdidi olarak algılanmadığına dikkati çekti. "Arıcılar bunu tek başına yapamaz. Hükümet öncülüğünde, ülkedeki herkesin tehdidi anlaması için acilen ulusal bilinçlendirme kampanyalarına ihtiyacımız var" diye konuştu.

Apha, kapasiteyi artırmak için teknolojiyi test ediyor. 2025'te yuvaların yerini tespit etmek için eşek arılarına radyo vericileri takıldı. Araştırmacılar ayrıca Asya eşek arılarını görsel olarak tanımlamak için yapay zeka sistemi VespAI'yi test ediyor.

Şu ana kadar yaklaşım, tespit edilen yuvaların imha edilmesini sağladı; ancak geçen yıl bulunan yuva sayısı, gönüllü sisteminin ölçeklenip ölçeklenemeyeceği sorusunu gündeme getiriyor. Chaumeton, "Hükümetlerin yok etme çalışmalarının süreceğine dair çok yıllı net bir taahhüt vermesi gerekiyor" dedi.

Wilson sözlerine şunları ekledi: "Halkı dikkatli olmaya ve potansiyel karşılaşmaları Asian Hornet Watch uygulaması ve web sitesi üzerinden bildirmeye teşvik ediyoruz."