Hürmüz Boğazı'nda petrol sızıntısı körfez ekosistemlerini tehdit ediyor

Şubat ayında ABD ile İran arasında başlayan savaşın sekiz ayında, dünyanın en yoğun petrol taşımacılık güzergâhlarından Hürmüz Boğazı bir savaş alanına dönüşürken bölgede büyüyen bir çevre felaketi de ortaya çıktı. Ekim ayı boyunca boğazda füzelerle veya deniz mayınlarıyla vurulan petrol tankerleri denize ham petrol sızdırdı. Sızıntılar Körfez geneline yayıldı, kıyıları kirletti ve yunuslar, deniz kaplumbağaları ve sayısız balık türüne ev sahipliği yapan deniz ekosistemlerinde kalıcı hasar riskini artırdı.

Boğazdaki deniz ablukası, kirliliğin yerinden belgelenmesini neredeyse imkânsız hale getiriyor. Çevre uzmanları ve deniz biyologlarının ifadeleriyle birleştirilen uydu görüntüleri, hasarın boyutuna dair bir tablo ortaya koyuyor.

Uydu verileri: 500'den fazla sızıntı, yaklaşık 20 bin kilometrekare

Greenpeace, 28 Şubat'ta başlayan savaşın ardından Körfez, Hürmüz Boğazı ve Arap Denizi'nde uydu izlemeyle 500'den fazla petrol sızıntısı tespit etti. Bulgular arasında gemi saldırılarıyla bağlantılı büyük sızıntıların yanı sıra saldırıların yaşandığı dönemde saptanan ancak kaynağı doğrulanamayan sızıntılar da yer alıyor. Greenpeace'in çevresel afet yardımı uzmanı Nina Noelle, günlük haritalanan sızıntı alanlarının toplamının yaklaşık 20 bin kilometrekare olduğunu, bunun neredeyse Galler büyüklüğünde bir alana karşılık geldiğini söyledi.

Greenpeace'e göre savaşın başlangıcından bu yana petrol tankerlerine 133'ten fazla saldırı düzenlendi. Washington Institute for Near East Policy'nin verilerine göre en kötü ay, Hürmüz Boğazı ve çevresinde 30'dan fazla doğrulanmış ya da bildirilmiş saldırının yaşandığı ekim oldu. Saldırılar kasım ayında da sürdü.

Ekim saldırıları arasında en çok kirliliğe yol açanlardan biri, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) açıklarında süper tanker Gem No 2'ye düzenlenen saldırı oldu; saldırının ardından 21 mili (35 km) aşan bir sızıntı oluştu. 19 Ekim tarihli uydu görüntüsü, Umm Al Quwain açıklarında berrak sulara yayılan büyük bir siyah tabakayı gösteriyor.

Greenpeace, haziran başında bir tankere yapılan saldırının Umman açıklarında en geniş halinde 600 kilometrekareyi (230 mil kare) aşan bir sızıntıya yol açtığını tahmin ediyor. Hollandalı barış örgütü Pax'tan çevre araştırmacısı Wim Zwijnenburg, mart ayında vurulan iki İran savaş gemisinin aylarca petrol sızdırmaya devam ettiğini belirtti. Liberya bayraklı Minoan Pioneer'a 3 Ağustos'ta yapılan saldırı da büyük bir sızıntıyla ilişkilendirildi.

Kıyılara ulaşan kirlilik ve mangrovlara etkisi

Savaşın başlamasından bu yana petrol kirliliği birçok kıyıya ulaştı. Mart ayında Hara mangrovları yakınlarında Şehit Baqeri gemisinden kaynaklanan bir sızıntı tespit edildi. Nisan ayında kirlilik, mercan resifleri, deniz kuşları ve kaplumbağalara ev sahipliği yapan koruma altındaki Shidvar Adası'nı tehdit etti. Ağustos ayında önemli balıkçılık sahaları ve kaplumbağa yumurtlama alanlarının yakınındaki Qeshm Adası'nda da kıyıya petrol vurduğu bildirildi.

Uydu görüntüleri ayrıca Umman'ın Musandam milli parkı ile İran'ın Minab Nehri deltası yakınlarında da sızıntılar gösteriyor. Musandam'da mercan resifleri ve deniz kuşu üreme alanları, Minab deltasında ise koruma altındaki çamur düzlükleri ve mangrov ormanları bulunuyor.

Petrol, kuşların tüylerini kaplayarak yüzmelerini ve yiyecek bulmalarını zorlaştırabiliyor. Mangrov köklerini kapladığında ağaçların oksijen almasını engelleyerek onları öldürebiliyor. Florida'daki Nova Southeastern Üniversitesi'nde deniz biyoloğu olan ve Körfez üzerine 30 yılı aşkın süredir çalışan Bernhard Riegl, savaşın iklim krizi nedeniyle zaten büyük baskı altında olan kapalı sularında kalıcı hasar yaratabileceği uyarısında bulundu.

Riegl, "Körfez sığ olduğu ve yaz en az rüzgârlı dönem olduğu için atmosferik ısı hızla okyanus ısısına dönüşüyor. Bu ısı mercanları, algleri ve balıkları öldürüyor. Bu ısıyı karıştırıp tamponlayabilecek soğuk, derin su yok" dedi.

Kirliliğin organizmalar üzerindeki etkisi küçük omurgasızlardan balıklara, kuşlara ve kaplumbağalara kadar uzanıyor. Noelle, "Mangrovlar ve mercan resifleri, özellikle petrol sedimentlerde kalıcı olduğunda on yıllar alabilir" diyerek Hürmüz Boğazı'ndaki gibi tekrarlayan sızıntıların hasarı daha da kötüleştirme riski taşıdığını ekledi.

Araştırmacılar ve çevreciler, hasarın tam boyutunun yerinde incelemeler yapılmadan belirlenemeyeceğini, ancak bunun son derece zor olduğunu belirtiyor. İran ve Körfez ülkelerinde görüşülen bazı kişiler, yerel yetkililer tarafından savaşın yol açtığı çevresel hasar hakkında kamuya açıklama yapmamaları yönünde talimat aldıklarını söyledi.