Hollanda'da birlikte ötanazi kararı ve oğullarının hüznü

Hollanda'da Haziran 2024'te birlikte ötanazi yoluyla yaşamını sonlandıran Jan ve Els çiftinin tek çocuğu Bas, ebeveynlerinin kararını desteklerken yaşadığı duygusal yükü ve sonrasındaki derin yalnızlığı BBC'ye anlattı. Çift, ülkenin kuzeyindeki bir marinada park halindeki karavanlarında yaşıyordu. 70'li yaşlarındaki Jan ve Els, yıllarca Hollanda'nın iç sularında yük taşımacılığı yapmış, emekliliklerinde ev yerine karavanda yaşamayı seçmişti.

Jan, yıllar süren ağır işin yol açtığı kronik ağrılar çekiyordu. Els'e ise demans teşhisi konmuştu. Çift, 2024'te BBC'ye verdikleri mülakatta birlikte ölmeye karar verdiklerini açıklamış, haber dünya basınında yankı uyandırmıştı. O dönemde Els, Alzheimer hastalığının ilerlemesi halinde ötanazi talebi için gerekli olan "karar verme ehliyeti"ni kaybetme riski nedeniyle beklemek istemediklerini söylemişti.

Son yolculuk ve hastane odasındaki vedalaşma

Bas, babasının ötanazi konusundaki kararlılığının yıllar öncesine dayandığını, ancak annesinin de bu süreçte net bir tutum sergilediğini belirtiyor. Çiftin ötanazi randevusundan üç gün önce, 1 Haziran 2024 Cumartesi akşamı Bas, karavanlarına giderek ebeveynlerine sekiz sayfalık bir mektup okudu. Mektupta aile yaşamlarına ve ebeveynlerine teşekkürlerini dile getirdi. O gece babası Jan, oğluna ilk kez sarıldı.

3 Haziran 2024 sabahı Bas, anne ve babasını yerel hospise (hospis) götürdü. Yolculuk boyunca Jan duygusal anlar yaşadı, oğluna doğru kararı verip vermediklerini sordu. Bas, babasını sakinleştirdi. Hastanede son iki saatte aile ve arkadaşlar ziyaret etti, müzik dinlendi, anılar paylaşıldı. Saat 10:30'da doktorlar çifte öldürücü ilacı enjekte etti. Jan ve Els, yan yana yataklarda el ele tutuşarak yaşamlarını sonlandırdı.

Bas, ebeveynlerinin ölümünün ardından büyük bir yalnızlık yaşadığını, kardeşi olmadığı için acısını paylaşacak kimsesi kalmadığını anlatıyor. Fiziksel olarak da dört-beş hafta boyunca kendini hasta hissettiğini belirtiyor. "Bu durumu başkalarına önermem, belki de zor bir sonuç bu" diyen Bas, "onlar için en iyi seçenek olabilirdi ama ikisini aynı anda kaybetmek çok ağır oldu" ifadelerini kullanıyor.

Hollanda'da ötanazi istatistikleri ve demans hastalarının ikilemi

Hollanda'da 2024 yılında 9.958 kişi ötanazi yoluyla hayatını kaybetti. Bunlardan 427'si demans hastasıydı; altısı ileri evre demans vakasıydı. Aynı yıl 108 kişi (54 çift) "duo-ötanazi" seçeneğini tercih etti. Bu veriler, Bölgesel Ötanazi İnceleme Komiteleri'ne (RTE) ait.

Erasmus Tıp Merkezi'nden geriatrist ve etik uzmanı Dr. Rozemarijn van Bruchem, demans hastalarının ötanazi sürecinde karar verme ehliyetlerini kaybetme korkusuyla büyük kaygı yaşadıklarını belirtiyor. Hastaların "şu an karar verebilirim ama gelecek ay çok geç olabilir" ikilemi yaşadığını söylüyor. Van Bruchem, ötanazinin yasal olduğu Hollanda'da bu tür endişelerin daha sık görüldüğünü, ileri demansta ötanazi izninin ise nadir olduğunu vurguluyor.

Ötanazinin yasak olduğu ülkelerde, örneğin Birleşik Krallık'ta, demans hastaları bu tür yaşam-ölüm seçeneklerini tartışmak zorunda kalmıyor. Ancak Hollanda'da yasa, hastaların acı çektiklerini kanıtlamaları ve karar verme ehliyetine sahip olduklarını doktorlara onaylatmaları gerektiriyor. Bu durum, özellikle demans hastaları için süreci zorlaştırıyor.