Fransız öğrencilere polis müdahalesi insan hakları tartışması yarattı

Fransa'da okullardaki kötü koşulları protesto eden ortaokul öğrencilerine yönelik polis müdahalesi, ülke içinde ve uluslararası alanda geniş yankı uyandırdı. Öğrenciler, öğretmenler ve veliler, eğitim koşullarının iyileştirilmesi için eylem yaparken polisin orantısız güç kullandığı iddiaları gündeme geldi. Olaylar, Fransa'nın insan hakları alanındaki itibarını da tartışmaya açtı.

Protestolar sırasında 14 yaşındaki Eden isimli bir öğrenci, polisin attığı biber gazı kapsülünün yüzüne isabet etmesi sonucu çenesini kırdı ve dişlerini kaybetti. 16 yaşındaki Maël'in bir gözünü kaybettiği, 15 yaşındaki Evan'ın ise polisin ses bombası nedeniyle elini kaybettiği belirtildi. Dunkirk kentinde bir polis aracının öğrenci gruplarının üzerine defalarca sürüldüğü iddia edildi. Gözaltına alınan çocukların ciddi psikolojik ve fiziksel travma yaşadığı aktarıldı.

Uluslararası tepkiler ve insan hakları endişeleri

İnsan hakları örgütü Ligue des droits de l'Homme (İnsan Hakları Birliği), gençlere yönelik "acımasızlaşma" eğilimini ve ifade özgürlüğüne yönelik tehdidi kınadı. Bir BM özel raportörü, Fransız yetkilileri protestocuların fiziksel güvenliğine saygı duymaya çağırdı. BM insan hakları ofisi, Fransa'daki protestolarla ilgili olayları "endişeyle" takip ettiğini açıkladı. Uluslararası Af Örgütü, okul protestolarında lastik mermi kullanan silahların askıya alınmasını talep ederek güç kullanımının orantısızlığını kınadı ve yetkililere çocukları koruma görevini hatırlattı. İsveçli iklim aktivisti Greta Thunberg de bu hafta Fransa'ya giderek öğrencilere destek verdi.

Fransa'da eğitim sistemindeki sorunlar yeni değil. 2024-25 döneminde devlet ortaokullarında 20 milyondan fazla ders saati kaybedildi; bu, derslerin neredeyse onda birine denk geliyor. Kaybedilen saatlerin 15 milyondan fazlası, yerine öğretmen atanmaması nedeniyle gerçekleşti. Fransa Sayıştayı'na göre, dezavantajlı bölgelerdeki öncelikli eğitim okulları bu durumdan özellikle etkilendi. Ülkenin en yoksul bölgelerinden Seine-Saint-Denis'de 2023'te okul doktoru kadrolarının üçte ikisi boştu. 2022'de Créteil eğitim bölgesi, 60 okul hemşiresi ve 20 sosyal hizmet uzmanı açığı olduğunu, bu boş kadroların %90'ının Seine-Saint-Denis'te bulunduğunu bildirdi. 2025'te ulusal eğitim sisteminde çalışanlar arasında 49 intihar kaydedildi.

Parcoursup eleştirisi ve polis gözaltıları

Öğrencilerin öfkesinin bir diğer kaynağı da yükseköğretime geçiş sistemi Parcoursup. Ayrımcı olarak görülen bu sistem nedeniyle bu yıl 126 bin başvuru sahibi, çoğu dezavantajlı geçmişe sahip, bir yükseköğretim programına yerleşemedi. Hükümet ise protestoları meşru bir sosyal tepki olarak ele almak yerine, "Kentsel Şiddet Operasyonel Rehberi"nde belirtilen doktrini uygulayarak öğrencileri etkisiz hale getirilmesi gereken iç düşmanlar olarak değerlendirdi.

8 Ekim itibarıyla 6.877 kişi gözaltına alındı; bunların yaklaşık %80'i çocuk. Sadece 1 Ekim'de polis 1.949 gözaltı işlemi gerçekleştirdi; tarihçi Éric Anceau'ya göre bu sayı 1961'den bu yana kaydedilen en yüksek günlük toplamı aşıyor. Sol eğilimli yargıç sendikası Syndicat de la magistrature, bu rakamların hareketi ezme yönünde açık bir kararlılığı yansıttığını belirtti. Polis konuşlandırmasının büyüklüğü nedeniyle öğretmenler ve veliler çocukları korumak için insan zinciri oluşturmak zorunda kaldı. Olayların başlangıcından bu yana yaklaşık 700 polis memuru ve birçok öğretmen yaralandı. İçişleri Bakanı Laurent Nuñez, güvenlik güçlerine "itidal göstermeleri yönünde talimat vermediğini" söyledi. Polis, 36 memur şiddeti iddiasıyla ilgili iç soruşturma başlattı.