Endonezya'nın yangınlarında gönüllüler 'karbon bombalarını' söndürmeye çalışıyor

Borneo'nun Endonezya kesiminde orman ve turba yangınları haftalardır sürüyor. Gönüllü itfaiyeciler, büyük ölçüde yerli Dayak ve Banjar halklarından oluşan ekiplerle, hem alevlere hem de binlerce yıllık karbon birikintilerinin yanmasıyla oluşan zehirli dumana karşı mücadele veriyor.

Endonezya, 'Süper El Niño'nun tetiklediği kuraklık nedeniyle bölgenin son on yılındaki en kötü duman kriziyle karşı karşıya. Temmuz başından bu yana Borneo'da yaklaşık 200 bin hektar orman ve tarım arazisi kül oldu. Yangınlar, Singapur, Manila ve Kuala Lumpur gibi sınır ötesi bölgelere de yayılan kalın bir duman tabakasına neden oldu.

Turba alanları 'karbon bombası' tehdidi oluşturuyor

Uzmanlara göre asıl büyük tehlike, Borneo'nun yaklaşık 4,5 milyon hektarlık tropikal turba alanlarında. Normal koşullarda devasa karbon depoları olan bu sulak alanlar, yangınlarda milyonlarca ton karbondioksit, karbonmonoksit ve metanı atmosfere salarak bir 'karbon bombası' işlevi görebiliyor.

Endonezya doğa koruma kuruluşu YKAN'ın turba araştırmacısı Dr. Nisa Novita, 'Turba alanları, su altındaki koşullar ayrışmayı yavaşlattığı için binlerce yıl boyunca karbon biriktiren son derece etkili depolar. Ancak boşaltıldıklarında ya da yandıklarında bu birikmiş karbon hızla atmosfere salınarak karbon bombasına dönüşebilirler' dedi. Kalimantan'da 20 metreyi aşan turba katmanları bulunduğunu aktaran Novita, bir hektarlık alanda yaklaşık 6 bin ton karbon depolanabildiğini söyledi.

Halk sağlığı tehdidi büyüyor

Yangın dumanının yayıldığı Endonezya, Brunei, Malezya, Singapur ve Filipinler'de hava kirliliği endeksleri Dünya Sağlık Örgütü'nün önerdiği seviyenin bazı bölgelerde 75 kata kadar üzerine çıktı. Endonezya Sağlık Bakanlığı, temmuz ve ağustos aylarında orman yangınlarına bağlı 50 binden fazla solunum yolu enfeksiyonu vakası kaydederken, bunların 12 binden fazlasını beş yaş altı çocuklar oluşturdu.

Leicester Üniversitesi'nden Prof. Susan Page, bu tür bir kirliliğin insan vücuduna etkisine dikkat çekerek, 'Yanan turba alanlarından çıkan karbonmonoksit zehirli, ayrıca kana karışabilen ince parçacıkları soluyorlar; bu da kalp dahil çeşitli sorunlara yol açabilir' dedi.

Cephe hattında görev yapan gönüllüler de zehri derinden hissediyor. Güney Kalimantan'ın Banjarbaru kentinde itfaiyeci Fahrin Ramadhianto, 'En kötüsü duman. Burun ve gözleri yakıyor. Turba kokusu çürüyen odun yanığına benziyor' ifadelerini kullandı. Merkez Kalimantan'da son günlerde iki gönüllü itfaiyecinin sağlıklarının bozulması sonucu öldüğü bildirildi.

Yangınlarla mücadelede ekipler, turba zemini tamamen ıslatmak için kanallar ve kuyular kazıyor, hatta yer altında için için yanan turba yangınlarını söndürmek için su pompaları kullanıyor. İtfaiyeci Dwi Sujatmoko, 'Turbanın tamamen söndürülmesi için zeminin lapa gibi ıslanması gerekiyor. Ama yangın yeniden alevlenme eğiliminde' diyor.

Uzmanlar, turba yangınlarının Endonezya'da yeni bir sorun olmadığını, Suharto döneminde başlayan plantasyon ve tarım projeleriyle turba alanlarının kurutulmasının yangın riskini artırdığını vurguluyor. Göller gibi kuruyan turba alanları, yer altında aylarca sönmeden yanabiliyor. Bu da hem yerel halkı hem de tüm bölgeyi olumsuz etkiliyor.