Elektrikli araçlarda yol tutması şikayetleri artıyor

Londra'nın kuzeyinde yaşayan 24 yaşındaki Lola Baird, erkek arkadaşıyla uzun bir yolculuğun kırkıncı dakikasında mide bulantısından rahatsız oldu ve aracın yanındaki toprağa kustu. Baird, iki yıl önce erkek arkadaşı elektrikli bir araç satın alana kadar hiç hareket tutması (yol tutması) yaşamamıştı. O günden bu yana uzun yolculuklarda kendini "çok mide bulantılı" hissettiğini belirtiyor.

BBC News'e konuşan bazı kişiler de elektrikli araçta yolcu olarak seyahat ederken kendilerinin ya da çocuklarının daha fazla araç tutması yaşadığını söyledi. Ancak birçok elektrikli araç sürücüsü bu durumu sorun olarak görmediğini ifade etti.

King's College London'da anatomi ve biyomekanik kıdemli öğretim görevlisi Dr. Irene Di Giulio, hareket tutması konusunda yapılan araştırmaların henüz başlangıç aşamasında olduğunu ancak mevcut verilerin bazı kişilerin elektrikli araçlarda daha şiddetli hareket tutması yaşadığını gösterdiğini belirtti.

Şikago'daki Northwestern Medicine'de nörolog olan ve baş dönmesi ile vertigo konusunda uzmanlaşan Dr. Nicholas Hac da hastalarından benzer geri bildirimler aldığını söyledi. Hac, ayda yaklaşık iki hastasının özellikle elektrikli araçlarda hareket tutması yaşadığını belirttiğini aktardı.

Bilimsel araştırmalar henüz erken aşamada

Pittsburgh Üniversitesi'nde hareket tutması üzerine araştırmalar yapan Dr. Bill Yates, konuyla ilgili araştırma birikiminin "henüz oldukça yetersiz" olduğunu ifade etti. Yates, "Bazı anekdot niteliğinde bilgiler var ancak henüz çok ciddi ve kapsamlı çalışmalar yapılmadı" dedi.

Lincolnshire'da yaşayan 45 yaşındaki Mark Quigg, geçen yıl yeni bir araç ararken düşük işletme maliyetleri nedeniyle elektrikli bir modeli tercih etti. Quigg, yeni aracını sürmenin "harika" olduğunu ancak dokuz yaşındaki kızının araç tutmasının bu araçta çok daha kötüleştiğini fark ettiğini söyledi. Kızı daha önce yalnızca okul tatillerinde Fransa'ya yapılan 600 millik yolculuklarda rahatsızlanırken, artık en yakın şehre yapılan 30 dakikalık yolculukta bile kendini kötü hissettiğini belirtti. Son yolculuklardan birinde kızının kustuğunu, bunun daha önce hiç yaşanmadığını ekledi.

Elektrikli araç sürücüleri derneği EVA England'ın CEO'su Vicky Edmonds, üyeleri arasında hareket tutmasının bir sorun olarak gündeme gelmediğini söyledi. Ancak Birleşik Krallık genelinde showroomları bulunan Çinli elektrikli araç üreticisi XPeng, konuyu daha önce kamuoyu önünde ele almış ve elektrikli araçlarla yol tutması arasında bağlantı fark edenlere "bu makul bir soru ve hayal ürünü değil" demişti. Şirket, bunun "elektrikli araçların mühendislik yapısının yan etkilerinden" kaynaklandığını belirtmişti.

Hareket tutmasının "duyusal ipuçları arasındaki uyumsuzluktan" kaynaklandığını belirten Hac, vücudun hareket algısı için üç ana duyusal girdiye dayandığını açıkladı: görsel algı, iç kulaktaki denge sistemi ve vücuttaki liflerin algıladıkları. Bu girdilerden biri diğerleriyle çeliştiğinde, örneğin telefona bakıldığında pencereden hareketin görsel işaretleri algılanmadığında, hareket tutması ortaya çıkabiliyor.

Uzmanlar, elektrikli araçlarda hareket tutmasının daha şiddetli olabilmesinin birkaç nedenini sıralıyor. İnsanların araçlarda ses ile hareketi ilişkilendirmeye alıştığını belirten Di Giulio, elektrikli araçlarda motor sesi ve titreşimi olmadığı için hızlanma anının algılanamadığını ve bunun hareket tutmasını tetikleyebildiğini söyledi. Bir diğer neden ise rejeneratif frenleme: sürücü gaz pedalını bıraktığında elektrikli araç yavaşlamaya başlıyor ve enerjiyi bataryaya aktarıyor. Ancak bu sürecin gaz pedalı yumuşak bırakılarak pürüzsüz yapılması gerekiyor, aksi halde sert yavaşlama meydana gelebiliyor.

Kaliforniya'da yaşayan 24 yaşındaki Carolyn Le, arkadaşı onu elektrikli aracıyla yoğun şehir trafiğinde gezdirdiğinde "korkunç" düzeyde hareket tutması yaşadığını söyledi. Rejeneratif frenlemenin "aracın sürekli duruyormuş gibi hissettirdiğini" belirtti. Elektrikli araçlar ayrıca geleneksel benzinli araçlara göre çok daha hızlı hızlanıp yavaşlayabiliyor ve Di Giulio bunun da hareket tutmasına yol açabileceğini ifade etti.

EVA England'dan Edmonds, elektrikli araç tasarımındaki gelişmelerin hızlanmayı dengeleyerek araçların daha yumuşak hız kazanmasını sağladığını belirtti. Edmonds, derneğin elektrikli araçlardaki hareket tutmasının aracın kendisinden değil sürücünün sürüş tarzı gibi "diğer faktörlerden" kaynaklandığını düşündüğünü ekledi.

Hac, bazı kişilerin hareket tutmasına daha yatkın olduğunu ve bunu en çok genetiğin etkilediğini söyledi. Uzmanlar kadınların ve çocukların daha hassas olduğunu belirtiyor. Westminster Üniversitesi, Kraliyet Donanması ve RAF'ta bu konuda araştırmalar yapan Profesör John Golding, hareket tutmasının tipik olarak 8-10 yaşları arasında zirve yaptığını, sonrasında maruziyet arttıkça azaldığını söyledi.

Elektrikli araç sayısı hızla artıyor

Elektrikli araçların popülaritesi artarken bunlardan kaçınmak zorlaşıyor. Birleşik Krallık Ulaştırma Bakanlığı'nın (Department for Transport) son verilerine göre ülkede Nisan-Haziran 2026 döneminde kaydedilen yeni sıfır emisyonlu araç sayısı, 2025'in aynı dönemine kıyasla %40,5 arttı. Haziran 2026 sonu itibarıyla Birleşik Krallık yollarındaki tüm ruhsatlı araçların %5,8'i sıfır emisyonlu araçlardan oluşuyor. Yeni tamamen benzinli veya dizel araç satışının 2030'dan itibaren yasaklanması planlanıyor.

Londra'da yaşayan 24 yaşındaki Lucinda Harrison, sık sık elektrikli çıkan taksileri çağırmak zorunda kaldığını ve yolculuk boyunca mide bulantısı, terleme ve nemli bir cilt hissiyle dayanmak zorunda kaldığını söyledi. Elektrikli araçta seyahat düşüncesinin kendisini korkuttuğunu belirten Harrison, geçtiğimiz günlerde bir meslektaşının metro istasyonuna beş dakikalık kısa bir yolculuğunda bile kendini "berbat" hissettiğini aktardı.

Akademisyenler, yolcuların hareket tutmasını azaltmak için bazı adımlar atabileceğini söylüyor: ön cama bakmak, telefona bakmamak veya kitap okumamak; mümkünse arka koltuk yerine ön yolcu koltuğunda oturmak, arka koltuk gerekiyorsa ön camı görebilmek için orta koltuğu seçmek; başı baş desteğine yaslayarak sabit tutmak; gerekirse yan etkisi uyuşukluk olabilen yol tutması hapları almak; uzun yolculuk öncesi yeterli sıvı almak, iyi uyumak ve yağlı olmayan gıdalar tüketmek.

Uzmanlar, uzun süreli maruziyetle hareket tutmasına karşı duyarsızlaşmanın mümkün olduğunu belirtiyor. Golding, elektrikli araçlarla ne kadar çok yolculuk yapılırsa vücut uyum sağladıkça hareket tutması yaşama olasılığının o kadar azaldığını söyledi.

Royal College of Art'ta mobilite tasarımı profesörü olan Cyriel Diels, araç üreticilerinin de hareket tutmasını hafifletmek için adımlar atabileceğini belirtti. Bunlar arasında hızlı hızlanmayı yumuşatan yazılım, yolculara aracın hareket ettiğini bildiren ses sistemleri ve hafif koltuk titreşimleri ile ani yavaşlamayı azaltan uyarlanabilir rejeneratif frenleme yer alıyor. Birleşik Krallık'ta elektrikli araç şarj noktası üreticilerini temsil eden BEAMA'dan Matt Adams, "gelecekteki araştırmalar araç tutmasının nedenini belirlerse üreticilerin buna yanıt verip iyileştirme yapabileceğine" güvendiğini söyledi.

Ancak Lola Baird yalnızca erkek arkadaşının aracını değiştirmesini istiyor. O günün bir an önce gelmesini beklediğini söylüyor.