Burnham sosyal bakım reformu için vergi artışını gündeme getirdi

İngiltere Başbakanı Andy Burnham, İngiltere'deki sosyal bakım sistemini kökten değiştirmeyi hedefliyor. Burnham, bir sonraki seçime ücretsiz ve herkesin erişebileceği, vergilerle finanse edilen ulusal bir bakım sistemi önerisiyle gitmeyi planlıyor. Başbakan, BBC'nin Sunday with Laura Kuenssberg programında yaptığı açıklamada bu sözü verdi.

Ancak bu hedefin nasıl finanse edileceği ve hayata geçirileceği henüz net değil. Geçmiş hükümetler sosyal bakım reformunu değerlendirmiş, ancak olası maliyetler karşısında geri adım atmıştı. Health Foundation (Sağlık Vakfı) daha önce ücretsiz bir sistemin vergi mükellefine yılda yaklaşık 18 milyar sterline mal olabileceğini tahmin etmişti. Burnham bu rakamı reddetti, ancak konunun kendisini bazı kesimler nezdinde "popüler olmayan" bir konuma düşürebileceğini kabul etti.

Mevcut sistemin gizli maliyetleri

Burnham, mevcut sistemin hem bireyler hem de devlet için gizli maliyetler barındırdığını vurguladı. İnsanların bakım masraflarını karşılamak için evlerini kaybetmesi ve yetersiz evde bakım nedeniyle hastanelerin acil servislerinde zaman geçirmesi bu maliyetler arasında gösteriliyor. Başbakan, "Bozuk sosyal bakım, sonunda NHS'yi de bozacak" ifadesini kullandı.

Burnham, İşçi Partisi'nin son genel seçimde kazandığı manifestonun bu hedefe ulaşmayı "zorlaştıracağını" söyledi. Bu açıklama, bir sonraki seçime sosyal bakımı finanse etmek için vergi artışı vaadiyle girebileceğine dair güçlü bir işaret olarak yorumlandı. Burnham şu anda İşçi Partisi'nin 2024 manifesto taahhütleriyle bağlı ve bu taahhütler gelir vergisi, KDV veya Ulusal Sigorta'da (National Insurance) artış yapılmayacağını içeriyor.

Alternatif finansman yolları masada

Diğer finansman seçenekleri de değerlendiriliyor. Burnham'ın daha önceki planı olan bazı kişilerin mirasından ödeme yapması fikri yeniden gündeme gelebilir. Ayrıca, Nisan 2025'ten bu yana yetişkin sosyal bakımı üzerine bir komisyona başkanlık eden Baroness Casey'nin süregelen incelemesi, Burnham'a siyasi kapsam sağlayabilir. Casey'nin "sürdürülebilir" bir çözüm bulmasının istendiği ve vergi değişiklikleri ile diğer harcama alanlarındaki kesintileri önermesinin yetkisi dahilinde olduğu belirtiliyor. Burnham, Casey'nin bulgularının önerilerini etkileyeceğini söyledi.

Başbakan, hangi alanlarda kesinti yapmayı düşündüğü sorusuna yanıt vermekten kaçındı, ancak Salı günü İşçi Partisi konferansındaki konuşmasında sosyal bakım planlarının ayrıntılarını paylaşacağını vaat etti.

Keir Starmer'ın eski baş sekreteri ve Burnham'ın iç eleştirmeni olarak bilinen Darren Jones, kesinti yapmadan vergi artışı, harcama ve borçlanmaya karşı uyardı. Burnham'ın sosyal bakımı önceliklendirmek istemesi halinde emeklilere yönelik "üçlü kilit" (triple lock) uygulamasını kaldırmayı değerlendirmesi gerekebileceğini öne sürdü. İşçi Partisi'nin 2024 manifestosu bu uygulamayı koruma sözü vermişti.

Muhafazakarlar artan vergi yükünü eleştirdi; Reform UK ise Burnham'ın planını "ölüm vergisi" olarak nitelendirdi. Bazı İşçi Partisi milletvekillerinin bir sonraki seçimde kapı kapı dolaşarak vergi artışı veya üçlü kilitte değişiklik gibi tartışmalı kararları savunmak zorunda kalmaktan rahatsızlık duyacağı belirtiliyor.

Burnham henüz ayrıntıları açıklamadı, ancak şimdilik argümanını kazanma konusunda kendine güveniyor. Başbakana yakın çevreler, sistemi düzgün bir şekilde düzelten kişinin büyük takdir toplayacağına inanıyor. Ancak tarih, sosyal bakım reformları konusunda kamuoyunu ikna edemeyen başbakanların görevde uzun süre kalamadığını gösteriyor. Andy Burnham yıllardır konuştuğu bu konuda büyük bir adım atıyor.