Burnham devlet emekli maaşında üçlü kilidi 2030'da kaldıracağını açıkladı

İngiltere Başbakanı Andy Burnham, İşçi Partisi konferansındaki ilk başbakanlık konuşmasında ülkeyi dönüştürmeye yönelik planlarını açıkladı. Burnham, yeni bir ulusal bakım hizmetini finanse etmek amacıyla 2030'dan itibaren mevcut devlet emekli maaşı üçlü kilidini sona erdireceğini söyledi.

Liverpool'da düzenlenen parti konferansında bir saatten fazla konuşan Burnham, konut, su ve enerji hizmetleri üzerinde daha fazla kamu kontrolünün önünü açmak ve ülkenin seçim sistemini muhtemelen reforme etmek istediğini de belirtti. Konuşması sırasında zaman zaman duraksayan ve bu ayın başlarında vefat eden babası Roy'a değinirken gözleri dolan Burnham, salona Liverpool grubu The Farm'ın "All Together Now" şarkısıyla girdi ve bu şarkının adını konuşmasının teması haline getirdi.

Üçlü kilit değişikliği ve bakım hizmeti planı

Üçlü kilit, 2010'da koalisyon hükümeti tarafından getirildi ve devlet emekli maaşının değerinin yaşam maliyeti artışının ya da çalışan kesimin gelirlerinin gerisinde kalmamasını amaçlıyordu. Buna göre devlet emekli maaşı her nisan ayında enflasyon, ortalama kazanç artışı veya yüzde 2,5 oranlarından en yüksek olanı kadar artıyor.

Burnham, bu düzenlemenin 2030'a kadar süreceğini, o tarihten itibaren ise "ayarlama" yapmak istediğini söyledi. Yeni plana göre devlet emekli maaşı her yıl en az enflasyon ya da yüzde 2,5 oranında artacak, ancak ortalama kazançlarla otomatik yıllık bağlantı kaldırılacak. Burnham, bu değişikliğin "önemli tasarruf" sağlayacağını ve bu kaynağın ulusal bakım hizmetinin kurulmasında kullanılacağını belirtti.

Yetkililer, değişikliğin 2040'a kadar yılda yaklaşık 15 milyar sterlin tasarruf sağlayabileceğini öne sürüyor. Institute for Fiscal Studies (Maliye Araştırmaları Enstitüsü) direktör yardımcısı Jonathan Cribb, tasarrufların ilk yıllarda görece küçük kalacağını, ancak zamanla belirgin biçimde artacağını söyledi. Cribb, bu reformun bir sonraki parlamento döneminde evrensel sosyal bakımı finanse etmeye yetecek kadar tasarruf sağlamasının beklenmemesi gerektiğini de ekledi.

Burnham, İngiltere'de kullanım anında ücretsiz sosyal bakım sunma planının 2029'da seçmenin önüne konulacak şekilde geliştirildiğini ve bunun "tamamen finanse edileceğini, borçlanmayla karşılanmayacağını" ifade etti. Büyükannesi Kitty'nin yüzüğünün bir bakım evinde parmağından çekilip çalındığını anlatarak uzun süredir savunduğu değişikliğin aile deneyimine dayandığını belirtti.

Unite sendikası genel sekreteri Sharon Graham, hükümetin üçlü kilidi değiştirmek yerine servet vergisi gibi başka bir aracı devreye sokması gerektiğini söyledi. Muhafazakar Parti lideri Kemi Badenoch, İşçi Partisi planıyla "daha fazla vergi artışının kaçınılmaz" olduğunu savunurken, Reform UK lideri Nigel Farage başbakanı "yaşlılarımıza karşı saldırı başlatmakla" suçladı. Liberal Demokrat lider Sir Ed Davey ise ailelerin "bir seçim daha bekleyemeyeceğini" ve bunun "en yoksul emeklilerimizin cebinden karşılanamayacağını" söyledi.

Su, konut ve seçim sistemi adımları

Burnham konuşmasının başka bölümlerinde, Margaret Thatcher'in su şirketlerinin kamu mülkiyetine getirdiği "ideolojik yasağı" kaldırmak istediğini belirtti. Parlamentoya sunulacak düzenlemenin "çok farklı bir su sistemine doğru 10 yıllık bir yolculuk" başlatacağını ve belediye başkanlarına şirketleri hesap vermeye çağırma yetkisi tanıyacağını söyledi.

Kiracılar uyarılara rağmen harekete geçmezse, belediyelerin kötü durumdaki özel kiralık konutları edinmesinin kolaylaştırılacağını, gerekirse yasanın değiştirileceğini ekledi. Brexit'e ilişkin olarak "Brexit yarardan çok zarar verdi" diyen Burnham, İngiltere'nin AB ile daha yakın ilişkiler kurma seçeneklerini araştırmak istediğini ima etti. Yıl sonunda AB yetkilileriyle yapılması beklenen görüşmeler öncesinde, ülkenin blokla "uzun vadeli ilişkisi" için farklı seçenekleri ortaya koyacağını belirtti.

Burnham ayrıca, İngiltere parlamento seçimlerinde geçerli oy sisteminde değişikliğe yol açabilecek ulusal bir seçim reformu komisyonu kuracağını açıkladı ve tüm siyasi partileri komisyonun çalışmasına katkı vermeye davet etti. Konuşmasında gençlere yatırım yapmak istediğini, eğitim ve refah sistemlerini değiştireceğini söyledi. Refah sisteminin "temelden yeniden düşünülmesi" gerektiğini savundu. Yeşil Parti lideri Zack Polanski ise başbakanın konuşmasının "yarım tedbirler, yeniden duyurular ve ufak tefek değişikliklerden" öteye geçmediğini söyledi.