Budizm dersleri: Acıyla birlikte hazzı da kabul etmek

Budizm, hayatın kaçınılmaz acılarını kabul ederken, küçük hazları fark etmenin ve onlara yönelmenin önemini vurguluyor. Dr. Nadine Levy, The Guardian'da kaleme aldığı yazıda, Budist öğretilerin günlük hayatta nasıl kullanılabileceğini anlatıyor.

Levy, Prens Siddhartha Gautama'nın aydınlanma arayışındaki zorlu çabalarını hatırlatıyor. Prens, nefes tutmaktan aşırı oruca kadar her yolu denemiş, ancak acıdan kurtuluşu bulamamış. Sonunda çocukluk anılarından birini hatırlamış: babası yakınlarda çalışırken bir gül elması ağacının gölgesinde oturduğu an. O anda zihni sakinleşmiş ve derin bir haz ve rahatlık hissiyle dolmuş.

Hazza yönelmek, bağımlılık değil

Bu anı, daha sonra Budizm'in temel fikirlerinden biri haline gelmiş: aşırı kendini inkâr, özgürlüğe giden yol değildir. Hatta bazı haz türleri, ruhun özgürleşmesine yardımcı olabilir. Buda'nın kastettiği haz, arzu ve biriktirmeyle karışan duyusal hazlardan farklı. Amaç hazdan şüphe etmek değil, doğal olarak ortaya çıktığında ona yönelmek.

Levy, insanların haz üretmek ve sürdürmek için plan yapmaya eğilimli olduğunu, ancak haz hazır olduğunda onu almakta zorlandığını belirtiyor. Stres, hazza duyarlılığı azaltabiliyor. Psikologlar, haz beklentisi veya deneyimleme kapasitesindeki azalmayı "anhedoni" olarak adlandırıyor. Bu durum, çeşitli ruh sağlığı sorunlarıyla ilişkili.

Yazar, gençlik yıllarında bir arkadaşının yatmadan önce yüksek sesle "Yatağı seviyorum!" dediğini hatırlıyor. Hepsi yatağı severdi ama bunu itiraf ederler miydi? Arkadaşı, çarşafları, yorgun bedeni yatağa bırakmanın rahatlığını ve yastığın ayrıcalığını fark ediyordu. Levy, "Haz verildiğinde onu nasıl alacağını biliyordu" diyor.

Buda, tüm deneyimlerin hoş, acı verici veya nötr bir ton taşıdığını gözlemlemiş. Budizm'de buna "vedanā" deniyor. Levy, farkındalık öğrencileriyle çalışırken sık sık "haz kontrolü" yapıyor: "Boş zamanında ne yapıyorsun? Güzel bir roman okuyabiliyor musun? Masaj yaptırabilir veya güneşte yürüyüşe çıkabilir misin?" Asıl soru şu: Acı çekerken bile hazla bilinçli olarak birlikte olabilir misiniz?

Ancak hazza erişim herkes için eşit değil. Zaman, güvenlik ve alan gibi faktörler sosyal ve maddi koşullara bağlı. Yine de zorluklar içinde haz ortaya çıktığında, onu fark etmek sinir sistemine bir anlığına da olsa dinlenme şansı veriyor. Bu, daha yavaş bir nefes, bir gevşeme, bir serbest bırakma olarak bedende hissediliyor.

Levy, annesinin hastanedeki son haftalarında bile kahkahanın tatlılığı, bacak masajı, birlik duygusu gibi haz anlarının var olabildiğini hatırlıyor. Her akşam, umutsuzluk içinde bu kadar haz olmasının şaşırtıcı olduğunu düşünüyormuş. "Alıcılık anahtardı; onsuz sadece acıyı görüp, iç içe geçmiş hazzı kaçırabilirdim" diyor.

Yazı, Budist pratikte acı verici ve nötr duyumların da aynı alıcı dikkatle karşılandığını belirtiyor: "Ah, bu hoş değil ve değişecek." Bazen bu dürüstlükte bile bir tür haz olabiliyor.