Brezilya'da Lula dördüncü dönem için adaylığını açıkladı

Brezilya'nın sol görüşlü devlet başkanı Luiz Inácio Lula da Silva, tarihi bir dördüncü dönem için kampanyasını başlattı ve yaşadığı sürece “utanmaz” sağın iktidara dönmesine izin vermeyeceğini söyledi.

Siyasi kariyerinin neredeyse yarım yüzyıl önce başladığı sanayi kenti São Bernardo do Campo'da destekçilerine seslenen 80 yaşındaki lider, aşırı sağcı selefi Jair Bolsonaro'nun 2018-2022 başkanlık döneminde yaşanan kaos ve şiddeti hatırlattı. Ekim ayındaki cumhurbaşkanlığı seçiminde Lula'nın karşısına Bolsonaro'nun oğlu Flávio Bolsonaro çıkacak.

Lula, Jair Bolsonaro'nun bilim karşıtı politikaları nedeniyle yüz binlerce vatandaşın Covid-19 salgınında hayatını kaybettiğini anımsattı. Silah yasalarının gevşetilmesiyle silahlanmanın arttığını ve suç örgütlerinin cephaneliğini genişlettiğini belirten Lula, “Bir milyondan fazla silah dağıttılar” dedi. Dördüncü dönemini eğitim ve sağlık hizmetlerini iyileştirmeye ve Çin'den sonra dünyanın ikinci büyük nadir toprak elementi rezervini geliştirmeye adayacağını söyledi.

Lula ayrıca, lüks apartmanlarda yaşayan zengin organize suç liderlerini hedef alarak güvenliği artıracağını söyledi. “Gecekonduda bir haydutu öldürmek kolay. Ama işi yöneten adam çatı katında yaşıyor ve bunu durdurmamız lazım.” diyen Lula, aşırı sağcı rakiplerine de “biraz utanın” çağrısı yaptı.

Lula'nın siyasi yükselişi

Lula, Vila Euclides stadyumunda konuştu. 1979'da 33 yaşında sendika lideriyken öncülük ettiği iki tarihi grev, askeri diktatörlüğün sona ermesine yardımcı olmuş ve Lula'yı ülke çapında tanınan bir isim haline getirmişti. 2002'de üç başarısız denemenin ardından ezici bir zafer kazanarak ülkenin ilk işçi sınıfı başkanı olmuştu.

2002-2010 yılları arasındaki ilk iki döneminde açlıkla mücadele, sosyal yardım programlarının genişletilmesi, yüksek öğrenime erişimin artırılması ve Brezilya'nın küresel konumunun iyileştirilmesiyle anıldı. Ancak yolsuzluk skandalları gölgesinde geçen dönemlerin ardından halefi Dilma Rousseff, ülkeyi ağır bir ekonomik durgunluğa sürükledi ve 2016'da tartışmalı bir şekilde görevden alındı.

Lula, 2018'de iddia edilen yolsuzluk nedeniyle hapse girdi ve 580 gün cezaevinde kaldı. Yüksek mahkeme mahkumiyeti bozana dek cezaevinde kaldı. Bu süreç, Bolsonaro'nun 2018 seçimini kazanmasına yol açtı. Lula, 2022'de üçüncü dönemini kazanarak Bolsonaro'yu çok az bir farkla mağlup etti ve ülkeyi “Brezilya tarihinin en kötü dönemlerinden biri”nden kurtarma sözü verdi. Ocak 2023'teki göreve başlama töreninde “Bu kabus bitti” dedi. Bir hafta sonra aşırı sağcılar başkent Brasília'da Bolsonaro'yu geri getirme girişiminde bulundu.

Bolsonaro, 2025'te başarısız darbe girişimi nedeniyle 27 yıl hapis cezasına çarptırıldı. 45 yaşındaki senatör Flávio Bolsonaro, pazar günü Rio'daki Copacabana sahilinde babasına destek mitinglerine sahne olan yerde kampanyasını başlattı. Sarı Brezilya formasının altına kurşun geçirmez yelek giyen Bolsonaro, binlerce destekçisine “Brezilya'nın bir sonraki devlet başkanı olacağım çünkü bu sisteme karşı savaşacağım” dedi.

Anketler ve uluslararası boyut

Anketler, Lula'nın Bolsonaro karşısında yüzde 43'e yüzde 40 ile az bir üstünlüğe sahip olduğunu gösteriyor. 4 Ekim'deki ilk turda hiçbir adayın yüzde 50'yi alamaması durumunda ikinci tur 25 Ekim'de yapılacak.

Lula hakkında “Bir Halkın Başkanı ve Brezilya'nın Geleceği Mücadelesi” kitabının yazarı André Pagliarini, karşılaşmanın “bu yıl dünyadaki en önemli seçim yarışı” olacağını söyledi. Pagliarini, Bolsonaro'nun zaferinin, Arjantin'den Şili'ye ve Kolombiya'ya kadar Latin Amerika'da seçim kazanan Trump yanlısı “gerici blok” için önemli bir destek olacağına inandığını belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, bölgedeki liderliğini defalarca vurgulayarak Karayip Denizi ve Pasifik'te “uyuşturucu teröristlerine” karşı ölümcül askeri operasyonlar düzenledi, Panama Kanalı'nı “geri almakla” tehdit etti ve Ocak ayında Venezuela diktatörü Nicolás Maduro'yu kaçırdı. Geçen hafta ABD Dışişleri Bakanlığı, “Batı yarımküredeki Amerikan üstünlüğünün bir daha asla sorgulanmayacağını” ilan eden kışkırtıcı bir video yayınladı.

Trump son aylarda Brezilya'ya yönelik baskıyı artırdı ve ülkenin en büyük iki organize suç örgütü olan Kızıl Komuta ve PCC'yi terör örgütü olarak tanıdı. Bu durum, ABD'nin Brezilya topraklarında askeri müdahalesi veya Brezilya cumhurbaşkanlığı seçimine müdahalesi korkularını artırdı. Trump'ın savunma bakanı Pete Hegseth, Panama'daki orman eğitim kampına yaptığı ziyarette, ordunun Latin Amerikalı uyuşturucu kaçakçılarıyla “terörle mücadele” döneminde IŞİD ve el-Kaide'ye yapıldığı gibi “acımasızca” mücadele etmek için kullanılacağını söyledi.

Lula'nın pazar günkü kampanya lansmanının dışında ABD'ye yönelik öfke vardı; bazı aktivistler üzerinde “Kahrolsun Trump” yazan çıkartmalar dağıttı. 33 yaşındaki Lula destekçisi Seixas Alves, Brezilyalı uyuşturucu gruplarının terör örgütü olarak sınıflandırılmasının bir ABD saldırısı için bahane olarak kullanılabileceğinden endişe ettiğini söyledi. Rio'da Flávio Bolsonaro, Trump'ın Brezilyalı suç gruplarını hedef alma kararını övdü ve “ABD ile masaya oturabilecek” tek politikacı olduğunu söyledi.

Lula'nın müttefiki merkez partili Simone Tebet, seçmenleri Brezilya'nın “Brezilya demokrasisini öldürmek” ve “nefret dolu bir ülke” yaratmak isteyen aşırı sağcı politikacıların eline geçmesini önlemek için ellerinden geleni yapmaya çağırdı.