Bellek nasıl güçlendirilir? Uzmanlardan 10 basit öneri

Bellek yaşla birlikte zayıflayabilir ancak uzmanlar, doğru alışkanlıklarla hafızayı güçlü tutmanın mümkün olduğunu belirtiyor. ABD merkezli Futuristic Learning'in kurucusu ve bellek sporcularına koçluk yapan Sania Alam, "Bellek geliştirilebilir bir beceridir. Tıpkı bisiklet sürmeyi veya araba kullanmayı öğrenmek gibi eğitilebilir" diyor.

Ancak Alam'a göre içinde bulunduğumuz dönem güçlü bir belleği korumayı zorlaştırıyor. "Bilgi bombardımanı altındayız. Yapay zekâ ve sosyal medya da eklenince beynimiz yaşlanıyor. Genç yaşta bellek sorunları yaşayan insanlar görüyoruz" diyor.

Beyni aktif tutmak için yeni şeyler öğrenin

Cambridge Üniversitesi'nde psikiyatri profesörü olan Barbara Sahakian, beyni aktif tutmanın en iyi yolunun yeni şeyler öğrenmek ve zihinsel olarak uyarıcı etkinliklerde bulunmak olduğunu söylüyor. Sahakian, "Henüz denemediğiniz ama keyif alacağınız bir şey bulun" diyerek satranç, yeni bir dil veya enstrüman öneriyor. 1995'te British Medical Journal'da yayımladığı makalede, demans ve Alzheimer riskini azaltmak için yeni şeyler öğrenmenin önemine dikkat çeken Sahakian, "Kullan ya da kaybet" ifadesini kullanıyor.

Sahakian'a göre kitap okumak da belleğe olumlu etki ediyor. "İlgi çekici bir şey okumak, kurgu ya da kurgu dışı olsun, beyin, biliş ve ruh hali üzerinde olumlu etki yapıyor. Çalışmalar, okumanın bilişsel gerileme ve demans riskini azaltabileceğini gösteriyor" diyor.

Teknolojinin bir başka olumsuz etkisi de dikkat üzerinde. Sahakian, "Dikkatimizi hızla bir şeyden diğerine kaydırıyoruz. Bu da odaklanmayı zorlaştırıyor. Sınıfta cep telefonu olan öğrenciler testlerde daha az başarılı oluyor" diye anlatıyor.

Hafıza sarayı ve hikâye teknikleri

Manchester'lı bellek şampiyonu Katie Kermode, 2008'den bu yana yarışmalara katılıyor ve isim hatırlama dünya rekorunu elinde tutuyor. Kermode, bir şeyi ezberlerken "yolculuk tekniği"ni kullanmayı öneriyor. Bu tekniği dokuz yaşındayken gezegenlerin sırasını ezberlemek için öğrenmiş. "Bir termometre kırılıyor ve cıva her yere dağılıyor. Venüs tanrıçası her şeyi temizleyip bir torbaya koyuyor ve fırlatıyor. Dünya'ya düşüyor... Her gezegeni bir nesne veya kişiye dönüştürüp hikâye haline getiriyoruz" diyor.

Kermode, Antik Yunan şairi Simonides'e dayanan "hafıza sarayı" yöntemini de günlük hayatta kullanıyor. "İyi bildiğiniz bir güzergâhı düşünüp hatırlanacak şeyleri bu güzergâh boyunca yerleştirmek, alışveriş listesi gibi şeyleri hatırlamada çok işe yarıyor" diyor. Örneğin ilk ürünü araba yoluna, ikincisini koridora koyup zihinsel olarak yürüyorsunuz.

Dr. Michael Gruneberg ise sınavlara hazırlanırken kısaltmalardan oluşan anımsatıcılar kullanmayı öneriyor. Swansea Üniversitesi'nde psikoloji alanında kıdemli öğretim görevlisi olarak çalışmış olan Gruneberg, "Sınavlara hazırlanırken okumamı yapar, ardından bir konudan çıkabilecek sekiz noktayı seçer ve her birinin ilk harfinden bir kelime veya cümle oluştururdum" diyor.

Kermode, bilgi kartlarının yararlı olduğunu ancak tek başına yeterli olmadığını belirtiyor. "İnsanların kaçırdığı nokta, bilgiyi ilk etapta ezberlemek için teknikleri kullanmak. Kartlar sadece belirli aralıklarla tekrar yapmanızı sağlar" diyor.

Öğrenilen bilginin kalıcı olması için düzenli tekrar şart. Kermode, "Kısa vadeli bir liste için bir iki kez tekrar yeterli olabilir. Uzun vadeli öğrenmek istiyorsanız düzenli olarak gözden geçirmelisiniz" diyor ve "aralıklı tekrar" yöntemini öneriyor: ilk hafta sık, sonraki haftalarda daha seyrek tekrar.

86 yaşındaki Gruneberg, randevu saatlerini mutlaka not etmeyi tavsiye ediyor. "İleriye dönük bellek denilen şey gelişmez. Doktor randevusu gibi şeyleri yazmak yaşlandıkça daha da gerekli hale geliyor" diyor.

Uyku da belleğin güçlenmesinde kritik rol oynuyor. Sahakian, geceleri en az yedi saat uyuduğunu belirterek, "Gün içinde öğrendikleriniz uyku sırasında pekişir. Bu nedenle iyi uyumak ve sınav için sabahlamamak önemli" diyor. Alam ise düzenli şekerlemelerin beynin bilgiyi işlemesine zaman tanıdığını söylüyor.