Antik Mısır'da hükümdar ölünce hizmetkârlar kurban edilmiş olabilir

Yeni bir araştırma, erken dönem Mısır hükümdarlarına hizmet eden saray yetkilileri ve zanaatkârların, yöneticileri öldüğünde kurban edilmiş olabileceğini ortaya koydu. Bazı antik kafataslarında çatlaklar tespit eden çalışma, İngiliz Mısır bilimci Flinders Petrie'nin yaklaşık bir asır önce ortaya attığı teoriyi destekliyor.

Abydos yakınlarındaki Umm el-Qa'ab kraliyet mezarlığında, Mısır'ın Birinci Hanedan hükümdarlarına ait mezarlar ve çevre yapıları bulunuyor. Bölge MÖ 3.000'e kadar uzanıyor. Mezarlıkta yalnızca kraliyet ailesi değil, saray halkıyla ilişkili olduğu düşünülen kişiler de gömülmüş. Bunlar arasında saray kadınları, mühür taşıyıcıları, denetçiler ve zanaatkârlar yer alıyor.

Frontiers in Environmental Archaeology dergisinde yayımlanan araştırmanın yazarı, ABD'deki Purdue Üniversitesi'nden Dr. Roselyn Campbell, birinci hanedanın ilk hükümdarı Aha'nın mezarı çevresinde az sayıda ikincil gömüt bulunduğunu, ancak sonraki hükümdarların mezarlarında yüzlerce ikincil mezar yer aldığını belirtiyor.

Bu hizmetkâr mezarları 1920'lerde İngiliz Mısır bilimci Flinders Petrie tarafından kazılmıştı. Petrie kalıntıları insan kurban etme uygulamasının bir örneği olarak yorumladı; bazı sonraki uzmanlar da bu görüşü paylaştı. Ancak önemli bir sorun vardı: Petrie kalıntılarda herhangi bir travma izine rastlamamıştı. Kendisi bu kişilerin canlı gömülmüş olabileceğini öne sürerken, başka uzmanlar hizmetkârların doğal yollarla öldüğünü ve hükümdarın ölümü üzerine yeniden Abydos'a gömüldüğünü savundu.

Cambridge koleksiyonundaki 46 kafatası incelendi

Campbell, Cambridge Üniversitesi'ndeki Duckworth Koleksiyonları'ndan üç farklı hükümdarın — Kral Djer, Kral Djet ve Kraliçe Merneith — mezar yapılarının çevresindeki gömütlerden çıkarılan 46 hizmetkâra ait kafataslarını yeniden inceledi.

Campbell, Guardian'a yaptığı açıklamada, Mısır'da hizmetkâr kurbanı uygulanıp uygulanmadığı sorusunun yüz yılı aşkın süredir tartışıldığını, ancak bu çalışmanın mezarların kendisinden çıkarılan insan kalıntılarını inceleyen ilk araştırma olduğunu söyledi.

Araştırmaya göre 46 kafatasından 18'inde çatlaklar ve bir örnekte göz bölgesinde kesme yarası gibi ölümcül olabilecek travma izleri bulundu. Campbell, Petrie'nin bu çatlakları görmüş olabileceğini, ancak bunların ölüm zamanında oluşan yaralanmalar değil, sonradan meydana gelen hasarlar olduğunu düşünmüş olabileceğini belirtiyor.

Araştırmacıya göre bu çatlakların, antik Mısır sanatında sık sık galip bir kralın düşmanlarını vururken betimlendiği topuz gibi bir silahtan kaynaklanmış olması düşük bir olasılık. Çatlakların daha çok ahşap veya geyik boynuzundan yapılmış düz ve geniş nesnelerden kaynaklanmış olabileceği ifade ediliyor.

Campbell, travma izi bulunmayan kafatasları için kesin bir şey söylenemeyeceğini belirtiyor: "Bazı hizmetkârlar kurban edilmiş, bazıları edilmemiş olabilir." Araştırmacı, özgün gömü nüfusuna kıyasla örneklem sayısının küçük olduğunu, bu nedenle cenaze ritüellerinin tüm kapsamının görülemediğini sözlerine ekliyor.

Çalışmada ayrıca ikincil mezar sayısının hızla azaldığı ve İkinci Hanedan'ın başlangıcıyla birlikte ortadan kalktığı belirtiliyor. Kahire'deki Amerikan Üniversitesi'nden Profesör Salima Ikram, hizmetkâr kurbanı fikrinin tamamen yeni olmadığını, ancak bu makalenin kalıntıları güncel ve titiz yöntemlerle değerlendiren ender çalışmalardan biri olduğunu söyledi. Ikram, uygulamanın kısa ömürlü olduğunu ve insanların yerini heykelciklerin aldığını ekledi. Alabama'daki Samford Üniversitesi'nden Mısır bilimci Dr. Dawn McCormack ise benzer kurban uygulamalarının farklı kültürlerde ve dönemlerde görüldüğünü, bölgedeki herkesin buna gönüllü olmayabileceğini belirtti.