Afganistan soruşturmasının maliyeti 58 milyon sterlini aştı

İngiliz özel kuvvetlerinin Afganistan'da silahsız sivilleri öldürdüğü iddialarına ilişkin soruşturmanın İngiliz vergi mükelleflerine maliyeti 58 milyon sterline ulaştı. Rakamlar Birleşik Krallık Savunma Bakanlığı'ndan (MoD) geldi.

Soruşturma 2023'te başlatıldığında başkanı Lord Justice Haddon-Cave, en azından geçici bir raporun 12-18 ay içinde yayımlanmasının hedeflendiğini söylemişti. Ancak soruşturma üç buçuk yılı aşkın süredir devam ediyor ve henüz hiçbir bulgu yayımlamadı.

Soruşturma makamı yaptığı açıklamada, işin başlangıçta öngörülenden "daha büyük ve daha karmaşık" hale geldiğini belirtti. Ayrıca Savunma Bakanlığı'nın bilgi paylaşımındaki gecikmelerinin de takvimi etkilediğini kaydetti.

Afganistan'a ilişkin Bağımsız Soruşturma (IIRTA), 2010-2013 yılları arasında Taliban'ı hedef alan sözde gece baskınlarında görev yapan Özel Hava Servisi (SAS) askerlerinin işlediği iddia edilen savaş suçlarını araştırmak için kuruldu.

İddialar arasında SAS'ın operasyonlar sırasında gözaltındaki kişileri ve çocuklar dahil silahsız sivilleri öldürdüğü suçlamaları yer alıyor. Soruşturma, iddiaların ilk kez BBC Panorama tarafından 2022'de haberleştirilmesinin ardından dönemin savunma bakanı Ben Wallace tarafından başlatılmıştı.

Soruşturmanın büyük bölümü, aktif görevdeki personelin kimliğini korumak için kapalı oturumlarda yürütülüyor; ancak bazı deliller kurumun internet sitesinde yayımlandı. Soruşturma, SAS'ın Afgan sivilleri yargısız infaz ettiğine inandıklarını söyleyen üst düzey İngiliz askeri yetkililerini de dinledi. Ayrıca SAS'ın ne kadar gizlilik içinde faaliyet gösterdiğine ve önceki soruşturmaların erken sonlandırıldığına dair endişeler de tutanaklara geçti.

Soruşturmanın maliyeti ve tartışmalar

Soruşturmanın 2024-25 mali yılı sonuna kadarki masrafı 14,68 milyon sterlin olarak açıklandı. Bu tutara soruşturma başkanı Sir Charles Haddon-Cave'ın maaşı, sekretarya, avukatlar ve bilirkişi giderleri dahil. Soruşturma makamı harcamalarının orantılı olduğunu ve yargı denetiminde yürütüldüğünü belirtti.

Ancak Savunma Bakanlığı çok daha yüksek bir rakam veriyor. BBC'nin Bilgi Edinme Özgürlüğü (Freedom of Information) başvurusu üzerine bakanlık, Mart 2026 itibarıyla toplam maliyeti 58 milyon sterlin olarak açıkladı. Bu tutarın hem Savunma Bakanlığı'nın hem de soruşturma ekibinin masraflarını kapsadığı belirtildi. Bakanlık, halihazırda 74 personelinin çalışma süresinin yüzde 50'sinden fazlasını soruşturmaya ayırdığını bildirdi.

5 binden fazla SAS emeklisi ve aktif personelini temsil eden SAS Regimental Association (SASRA), soruşturmayı desteklemeye ve "zamanında bir çözüme" ulaşılmasına yardımcı olmaya bağlı olduğunu açıkladı. Ancak yaptığı açıklamada, "sürecin uzamasının kendisinin ciddi ve büyüyen zarara yol açtığını" ekledi.

SASRA, soruşturmanın "sadece alayın itibarı ile mensuplarının refahı ve moraline değil, dernek görüşüne göre ülkenin savunmasının kilit bir unsurunun operasyonel etkinliğine de önemli bir tehdit" oluşturduğunu belirtti. Dernek, Kuzey İrlanda, Irak, Afganistan ve Suriye'deki operasyonlardan kaynaklanan on yıllara yayılmış yargı denetiminin birikimli etkisinin kişiler, aileler ve derneğin kendisi üzerinde büyük bir yük oluşturduğunu ifade etti.

Kamu soruşturmaları nadiren hızlı ya da ucuz oluyor. Kuzey İrlanda'da 13 sivil haklar protestocusunun İngiliz askerleri tarafından öldürülmesinin "haklı görülemez" olduğunu tespit eden Bloody Sunday (Kanlı Pazar) Soruşturması 12 yıl sürmüş ve 190 milyon sterlinden fazlaya mal olmuştu.

Soruşturma makamı yanıt olarak, Birleşik Krallık Özel Kuvvetleri personelinin refahı ve güvenliğine bağlı olduğunu ve soruşturmanın zamanında sonuçlanmasının herkesin yararına olduğunu belirtti.