ABD, Rusya-Ukrayna savaşında 'kalıcı son' arayışında

ABD'li yetkililer, Rusya ile Ukrayna arasındaki savaşı 'kalıcı olarak sona erdirme' hedefiyle Abu Dabi'de üçlü müzakerelere başladı. Görüşmeler, iki ülke arasında Şubat ayından bu yana yapılan ilk kapsamlı müzakere turu olarak nitelendiriliyor.

ABD heyeti ayrıca, İsrail ile İran'a yönelik ortak saldırıların ardından ilk kez Rus tarafıyla bir araya geliyor. Görüşmeler, ABD Başkanı Donald Trump'ın ülke içinde zayıflamasına yol açan ara seçimlerin hemen ardından geldi.

Washington'ın önerisi: uzun vadeli güvenlik mimarisi

Beyaz Saray yetkililerine göre, Trump yönetiminin önerisinin bir bölümünü Rusya ile Avrupa arasında yeni bir 'uzun vadeli güvenlik mimarisi' oluşturulması oluşturuyor. Avrupalı yetkililer ise Rusya'nın NATO'nun Doğu Avrupa'daki askeri varlığını geri çekmesi yönündeki katı taleplerinden vazgeçmeyebileceğinden endişeli. Bu durumun, Batı ile tarihi bir gerilim döneminde müttefikleri Moskova'nın etkisine açık bırakabileceği belirtiliyor.

Görüşmeleri önceden değerlendiren bir ABD yönetim yetkilisi, savaşı bitirmek için 'Avrupa'nın masada olmasına ihtiyaç duyacaklarını' söyledi. Yetkili, müzakerecilerin 2022'de Rusya'nın geniş çaplı işgalinin ardından askıya alınan NATO-Rusya Konseyi'ni yeniden canlandırabileceğini ve anlaşmaya varmak için Rusya'ya yönelik yaptırımların kaldırılabileceğini belirtti.

ABD'li yetkililer, Rusya ile Ukrayna'ya NATO'nun 5. maddesine benzer güvenlik garantileri konusunu da görüştüklerini öne sürdü. Söz konusu madde, üye ülkeleri saldırı durumunda koruma altına alıyor. Rusya ise NATO'nun Ukrayna'yı üyeliğe kabul etmesine veya Batılı ülkelerin Ukrayna'ya asker konuşlandırmasına şiddetle karşı çıkıyor. Bir yönetim yetkilisi, 'Alacakları şey etkili biçimde NATO'ya çok benzeyecek' dedi.

Aynı yetkili, 'ABD güvenlik garantisi almak gerçekten çok büyük bir mesele' diyerek bunun Donald Trump ile Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski arasında görüşülmesi gerektiğini söyledi. Yetkili, 'Eğer bunu yapmak isterse, kaynak, finansman ve askeri destek açısından bu çok çok büyük bir mesele' ifadelerini kullandı.

Eleştirmenler ise bu güvenlik garantilerini neyin tetikleyeceği konusunda şüpheli. 5. maddenin NATO üyelerini diğerlerini savunmaya zorunlu kılmadığı, siber saldırılar ve diğer hibrit savaş yöntemlerinin askeri yanıt gerektiren durumların sınırını belirsizleştirdiği belirtiliyor.

Avrupa heyetleri de masada

Trump'ın damadı ve ABD'nin baş müzakerecilerinden Jared Kushner, pazartesi günü Avrupa için olası yeni bir çerçeveyi genel hatlarıyla anlattı. Kushner, ABD'nin 'daha güçlü istişare, güvenilir kriz iletişimi, daha fazla askeri şeffaflık ve tırmanma risklerini azaltacak karşılıklı önlemler' arayacağını, bunu yaparken her ülkenin egemenliğine ve bağımsız karar alma süreçlerine tam saygı gösterileceğini söyledi.

Almanya, Fransa, Birleşik Krallık, İtalya ve Avrupa Birliği'nden heyetler, Abu Dabi'de ABD'li müzakerecilerle bir araya gelerek 'Rusya ile Avrupa arasındaki uzun vadeli güvenlik mimarisini' ve gelecekteki çatışmaların nasıl azaltılacağını görüşecek.

Görüşmelere katılan bir ülkenin Avrupalı güvenlik yetkilisi, ABD önerisinin henüz net olmadığını ve Abu Dabi istişmeleri sırasında ABD'nin Rusya'ya ciddi tavizler önermesine hazırlıklı olduklarını belirtti.

AB'nin en üst düzey diplomatı Kaja Kallas, pazartesi günü G7 dışişleri bakanları toplantısında, 'Zaten yürürlükte bir Avrupa güvenlik mimarimiz var' dedi. Kallas, 'Bu, Rusya'nın egemenlik ve toprak bütünlüğüne ilişkin yükümlülükler üstlendiği uluslararası anlaşmaları da kapsıyor. Sorun, Rusya'nın bu anlaşmalara uymaması' diye konuştu.

Donald Trump da Ukrayna'nın nihai bir anlaşmada toprak vermesinin bekleneceğini ve ülkenin 'biraz farklı bir şekle' bürüneceğini söyledi. Trump, geçen hafta Kremlin danışmanı Kirill Dmitriyev ile görüşmesinin ardından 'tüm Avrupa'yı kapsayabilecek' 'büyük ve güzel bir anlaşma' arayacağını belirtti.

Eleştirmenler, Trump ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Avrupalı liderleri devre dışı bırakarak Rusya'ya ciddi tavizler içeren bir barışı müzakere etmeye çalışabileceğinden endişeli. Bir ABD yönetim yetkilisi, 'Avrupa'daki insanların bu fikirle ilgili taşıdığı çok fazla bagaj var' diyerek özellikle Rusya'nın 2021'de NATO'ya Doğu Avrupa'dan çekilmesi yönünde ültimatom olarak görülen önerisine işaret etti.

Rusya 2021'de NATO'ya, Ukrayna dahil yeni ülkelere genişlemenin yasaklanması, askerlerin 1997 öncesi sınırlara çekilmesi ve füze konuşlandırabileceği yerlerin sınırlandırılmasını içeren bir talep listesi sunmuştu. NATO bu öneriyi reddetmiş, Rusya bundan bir aydan kısa süre sonra Ukrayna'yı işgal etmişti.

Aynı ABD yetkilisi, 'Bugün işleyen yeni bir şey inşa etmeliyiz... Çünkü eski mimari iyi işleseydi bu uzun savaşta olmazdık. Yani açıkça bir şeyler işlemiyor ve bu savaşı bitirdiğimizde gerçekten savaşın kalıcı sonu olacak bir yol bulmalıyız' dedi.

Önerilerin içeriği henüz net değil. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio pazartesi günü 'bu mimarinin nasıl görünmesi gerektiği konusunda bazı ilerlemeler kaydedildiğini' öne sürdü. Rubio, 'Bu noktaya gelmek için elbette çatışmayı aşmamız gerekiyor' diye ekledi.