9/11'in ardından istihbarat dünyası nasıl değişti?

11 Eylül 2001 saldırıları, ABD'nin istihbarat tarihindeki en büyük başarısızlıklardan biri olarak kayda geçti. El-Kaide'nin kaçırdığı uçaklarla New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'ne ve başka hedeflere düzenlenen saldırılarda 2.977 kişi hayatını kaybetti. Saldırılardan önce CIA, el-Kaide ağını ve örgütün sürgündeki Suudi lideri Usame Bin Ladin'i yıllardır izliyordu. Hatta Bin Ladin'i yakalamak için özel bir görev gücü bile kurulmuştu. Ancak istihbarat parçaları zamanında birleştirilemedi.

Saldırılardan dokuz gün sonra dönemin ABD Başkanı George W. Bush "Teröre Karşı Savaş" ilan etti. Saldırı anında Bush, Florida'da bir okuldaydı.

Batı istihbaratı yeniden yapılandı

9/11 sonrası dönemde ABD istihbaratı köklü biçimde yeniden düzenlendi. Washington yakınlarında Ulusal Terörle Mücadele Merkezi kuruldu ve 18 ayrı ABD istihbarat kurumu arasında bilgi paylaşımını sağlamak üzere Ulusal İstihbarat Direktörlüğü oluşturuldu. Britanya'da MI5 ile polisin terörle mücadele birimleri arasındaki eski rekabet ortadan kalktı; önce bölgesel "füzyon merkezleri", son olarak da Londra'da yüksek güvenlikli Terörle Mücadele Operasyon Merkezi kuruldu. ABD, Britanya, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda arasındaki Five Eyes (Beş Göz) ittifakı da istihbarat paylaşımını güçlendirdi.

Ancak bu değişimlere rağmen büyük başarısızlıklar da yaşandı. 2003'te Irak'ın işgali öncesinde MI6, istihbaratının siyasallaşmasına izin verdi ve kurum 1950'ler ile 60'lardaki casus skandallarından bu yana en büyük itibar kaybını yaşadı. Washington'ın baskısı altında MI6, Irak Devlet Başkanı Saddam Hüseyin'in kitle imha silahlarına sahip olduğuna dair kanıtlar sundu; oysa Irak bu silahlara geçmişte sahipti ve hepsi 1991 Körfez Savaşı sonrasında imha edilmişti. Irak'ın işgali sonrası yapılan Butler İncelemesi, Britanya'nın Irak istihbaratının "ciddi biçimde kusurlu ve doğrulanmamış kaynaklara aşırı bağımlı" olduğu sonucuna vardı.

MI5 de başarısızlıklar yaşadı. 2005'te 52 kişinin ölümüne yol açan Londra intihar saldırıları önlenemedi. Saldırıların lideri olduğu ortaya çıkan Muhammed Sidique Khan servis tarafından biliniyordu, ancak ne yapacağı öngörülemedi. 2017'deki Manchester Arena saldırısı da daha yakın tarihli bir başka başarısızlık oldu.

Tehdit algısı değişti

2007-2013 arasında MI5'i yöneten Lord Jonathan Evans'a göre tablo değişti. Evans, devlet kaynaklı tehditlerin artık en az devlet dışı terörizm kadar ciddi bir ulusal güvenlik sorunu haline geldiğini belirtiyor. Bu tehditler Rusya, İran, bunların vekilleri ve Çin'den farklı biçimlerde geliyor.

9/11 sonrası dönemde ABD ve müttefikleri, olası ikinci bir saldırı dalgasını önleme telaşıyla çok sayıda insan hakları ihlali gerçekleştirdi. Şüpheliler Afganistan ve Pakistan'da yakalanarak, bağlı ve gözleri bağlı halde Küba'daki Guantanamo Körfezi'ndeki ABD üssüne götürüldü ve yargılanmadan tutuldu. Britanya da bu dönemde lekelendi: 2004'te MI6, Libyalı İslamcı Abdelhakim Belhaj ile eşinin Tayland'dan Libya'ya kaçırılmasına karıştı. Olay ortaya çıktı ve 2018'de Başsavcı Parlamento'dan resmi bir özür diledi.

Eski MI6 şefi Sir Alex Younger, yüzyılın ilk 20 yılında terörle mücadele ve isyan bastırmaya neredeyse tamamen odaklanıldığını, Çin'in askeri ve stratejik bir güç olarak yükselişinin gözden kaçırıldığını söyledi. General Sir Richard Shirreff ise Irak savaşının kusurlu istihbarata dayandığını ve bu dersin alınmadığını ifade etti.

Güvenlik istihbaratı şirketi Sibylline'ın baş analisti Sam Olsen'a göre Batı istihbaratı Çin hakkında çok şey biliyor, ancak parçaları birleştirmekte zorlanıyor. Olsen, Çin'in gücünün artık sadece gemi, füze ve askerden ibaret olmadığını; yarı iletkenler, kritik mineraller, limanlar ve telekomünikasyonda yoğunlaştığını belirtiyor. Sorun, istihbarat toplamadaki başarısızlıktan çok stratejik yorumlama eksikliği olarak öne çıkıyor.