Yeni Zelanda'da seçim belirsizliği: küçük parti kilit konumda

Yeni Zelanda'da 7 Kasım'da yapılacak genel seçim öncesi son anketler, ne iktidardaki sağ koalisyonun ne de muhalefetteki sol bloğun tek başına hükümet kurmaya yetecek sandalyeye ulaşacağını gösteriyor. Bu durumda hükümetin kaderi, merkezci küçük parti Opportunity'nin (Fırsat Partisi) desteğine bağlı olabilir.

Seçim kampanyası, yüksek yaşam maliyeti, sorunlu sağlık sistemi, çeteler üzerinden karşılıklı suçlamalar ve kişisel saldırılarla geçen altı haftanın ardından tamamlanıyor. Victoria University of Wellington'dan siyaset bilimci Lara Greaves, kampanyanın son haftalarının oldukça olumsuz geçtiğini ve seçmenlerin büyük bölümünün artık sandığa gitmek istediğini söyledi.

İktidardaki sağ blokun büyük partisi National (Ulusal Parti) ile ana muhalefet Labour (İşçi Partisi) bu hafta açıklanan anketlerde yüzde 30'un altında kaldı. Salı günü yayımlanan 1News-Verian anketinde Başbakan Christopher Luxon'un liderliğindeki National yüzde 30, Chris Hipkins başkanlığındaki Labour yüzde 29 oy alıyor. Taxpayers' Union/Curia anketinde ise National yüzde 28,9, Labour yüzde 28,4 seviyesinde.

Karışık seçim sistemi küçük partilere ağırlık veriyor

Yeni Zelanda'nın karışık üyeli nispi temsil (MMP) sistemi iki oy kullanılmasını gerektiriyor: biri partiye, diğeri yerel seçim bölgesi adayına. Bu sistemde küçük partiler sık sık hükümetin kurulmasında belirleyici rol oynuyor. 2023 seçimlerinde National oyların yüzde 38'ini almış, hükümet kurabilmek için New Zealand First (Yeni Zelanda Önce) ve Act (Eylem) partilerinin desteğine ihtiyaç duymuştu.

Bu yıl da küçük partiler National ve Labour'dan oy çalmaya devam ediyor. İki ankette de sol eğilimli Greens (Yeşiller) yüzde 14-16, liberter Act yüzde 10, popülist New Zealand First yüzde 8-9, Te Pāti Māori (Māori Partisi) ise yaklaşık yüzde 1 oy alıyor.

Bu tablo, sol ve sağ blokların hükümet kurmak için gereken sandalye sayısına ulaşamayacağını, dolayısıyla hükümetin kurulmasının merkezci Opportunity partisine kalabileceğini gösteriyor. Anketlere göre parti, yüzde 5'lik seçim barajını aşarak kilit konuma gelebilir.

İş kadını Qiulae Wong'un liderliğindeki Opportunity, öncelikle en fazla oyu alan partiyle görüşeceğini açıkladı. Ancak Luxon, partinin önerdiği arazi vergisinin National'ın "yeni vergi yok" taahhüdüne aykırı olduğunu belirterek Opportunity ile çalışmayı birçok kez reddetti. Luxon sözünü tutarsa National, 1936'da kurulmasından bu yana tek dönem iktidarda kalan ilk National hükümeti olma riskiyle karşı karşıya.

Luxon için bir başka olumsuz gelişme de işsizlik verisi oldu. Salı günü açıklanan verilere göre işsizlik, Eylül çeyreğinde beklenmedik şekilde yükselerek yüzde 5,7 ile 11 yılın en yüksek seviyesine çıktı. Pazartesi yayımlanan son Ipsos araştırmasına göre ise seçmenlerin çoğu, günlük yaşamın en önemli 10 sorunundan dokuzunda Labour'ı en yetkin parti olarak görüyor.

Anketler ayrıca "taşma sandalyesi" (overhang seat) olasılığına işaret ediyor. Bir parti, parti oyu oranından daha fazla seçim bölgesi kazanırsa parlamentoya ek sandalye ekleniyor ve bu durum hangi koalisyonun hükümet kurabileceğini belirleyebiliyor.

Bu yıl bir milyondan fazla Yeni Zelandalı erken oy kullandı; bu sayı 2023 seçimlerine göre yaklaşık yüzde 30 artış gösterdi. Greaves, artışın seçim yarışının kıyasıya geçmesinden kaynaklanabileceğini düşünüyor. Greaves'e göre hükümetin şeklinin netleşmesi haftalar alabilir. Kesin sonuçların 27 Kasım'da açıklanması bekleniyor. Yurt dışı oylarının dahil olduğu özel oylar bir partiye sandalye kazandırırsa ya da taşma sandalyesi oluşursa bu, "meclisin tüm haritasını değiştirebilir". Greaves, hangi parti iktidara gelirse gelsin zorlu bir dönemin beklediğini söylüyor.