Vance, İran savaşı eleştirisiyle Trump'tan ayrıştı

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Çarşamba günü yaptığı açıklamada partisinin ara seçim yenilgisini doğrudan İran savaşına bağladı. Washington'da büyük yankı uyanduran bu çıkış, Vance'in 2028 başkanlık yarışı öncesinde Başkan Donald Trump'tan uzaklaşma çabası olarak yorumlandı.

Vance, X sosyal medya platformunda yayımladığı yaklaşık 600 kelimelik açıklamada, Trump'a 2024'te oy veren seçmenin ara seçimlerde Cumhuriyetçileri yalnız bıraktığını kabul etti. "Kaybetmemizin nedeni savaş" diyen Vance, "Başkan bunu dün gece kendisi söyledi" ifadesini kullandı.

Trump, Salı gecesi ve Çarşamba günü verdiği demeçlerde savaşı savunmakla birlikte, seçim sonuçlarında savaşın etkili olduğunu kabul etmişti. Demokratlar bu seçimlerde ABD Temsilciler Meclisi ve Senato'nun kontrolünü ele geçirdi.

Savaşa karşı tutum kamuoyu önünde

Vance'in İran savaşına ilişkin görüşü Washington'da zaten biliniyordu. ABD ve İsrail'in Şubat ayında Tahran'a yönelik saldırısından bu yana savaşı kamuoyu önünde destekleyen Vance'in, yönetim yetkilileriyle özel toplantılarda karşıt görüş dile getirdiği bildiriliyordu. Ancak bu görüş ayrılıkları şimdiye kadar kamuoyuna yansımamıştı.

Vance, açıklamasında savaş kararının siyasi bir hata olduğunu net biçimde ortaya koydu. "Bunun buna değdiğini savunacaksanız, önümüzdeki 6 yıl için Senato'yu kaybetmenin buna değdiğini söyleyin. Katılın ya da katılmayın, en azından dürüstlük budur" dedi.

Uzmanlar bu çıkışı ABD siyasi tarihinde ender görülen bir durum olarak değerlendiriyor. Görevdeki bir başkan yardımcısının, başkanın imza niteliğindeki bir dış politika konusunda bu denli sert biçimde ayrışması son yıllarda pek görülmedi.

Beklenmedik gelişme ise Trump'tan geldi. Danışmanlarından sarsılmaz sadakat bekleyen Trump, ara seçimlerin "büyük ölçüde" savaşla belirlendiği konusunda Vance'e katıldığını söyledi. Aynı tercihlerle karşılaşsa "yine yapardı" diye ekledi.

Trump'tan Vance'e geniş alan

Trump, Vance'in açıklaması sorulduğunda "Nasıl hissettiğini biliyorum. Bence sorun yok" dedi. "Bunu girerken biliyordum, onların nükleer silaha sahip olmasını engelledik ve asla sahip olmayacaklar" diye konuştu.

Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi'nden dış politika uzmanı Daniel Byman, Vance'in açıklamasının "kendini Trump'tan ayırma yolu" olduğunu söyledi. Byman, Vance'in başkanlık hedefi varsa Trump'la fark yaratmanın hassas bir denge gerektireceğini belirtti.

Bu denge açıklamada da görüldü: Vance, Trump'ın adını anmadı ve seçim sonuçlarına ilişkin değerlendirmesinin büyük bölümünü isim vermediği anket şirketlerine dayandırdı. Cumhuriyetçi stratejist Ashley Davis, BBC'ye yaptığı açıklamada Vance'in "ayağını suya sokup ne yapacağını görmek istediğini" söyledi.

Vance, İran savaşı eleştirisinin yanı sıra partinin seçmeni geri kazanması için dört maddelik bir yol haritası da sundu: "1) Savaşı bitir 2) Yaşam maliyeti/enflasyona odaklan 3) Önce Amerika 4) İsrail'le ilişkimizi değiştir." Bu liste, Vance'in siyasete girdiğinden bu yana savunduğu görüşlerin özeti gibiydi.

BBC, yorum için Vance'in ofisiyle iletişime geçti. Bir sonraki başkanlık seçimine iki yıl var. Vance'in aday olması bekleniyor ancak resmi kararını vermedi; yardımcıları kendisinin hâlâ düşündüğünü söylüyor. The New York Times'a göre Vance, açıklamayı yayımlamadan önce Trump'a gösterdi. Trump'ın tutumunu değiştirip Vance'e ya da başkasına muhalefete izin vermeyeceğini açıklaması da olası.