Yeni Zelanda seçimi belirsiz: kesin sonuç 27 Kasım'da

Yeni Zelanda'da yapılan genel seçim, hiçbir bloğa kesin bir zafer kazandırmadı. Ülke, bir sonraki hükümetin şeklini öğrenmek için haftalarca beklemek zorunda kalabilir. Ön sonuçlara göre Başbakan Christopher Luxon liderliğindeki merkez sağ Ulusal Parti (National), geleneksel koalisyon ortakları liberteryen Act ve popülist Yeni Zelanda İlk Partisi (New Zealand First) ile birlikte hükümet kuracak sandalye sayısına ulaştı.

Ancak bazı seçim bölgelerinde kazanılan sandalyelerin çok küçük farklarla belirlenmesi ve özel oyların henüz sayılmamış olması, bu başarıyı kırılgan hale getiriyor. Kesin sonuçlar 27 Kasım'da açıklanacak.

Özel oylar sonucu değiştirebilir

Özel oylar, yurt dışından kullanılan oylar ile seçmenin kayıtlı olduğu bölge dışında verilen oyları kapsıyor. 2023'te bu türden 600 bin oy kullanılmıştı; bu, toplam oyların yüzde 21'ine denk geliyordu. Bu oylar genellikle sol partilere yarıyor; 2023'te özel oylar sayesinde Maori Partisi (Te Pāti Māori) ve Yeşiller (Greens) toplamda üç sandalye kazanmıştı.

Cumartesi gecesi normal oyların neredeyse tamamı sayıldığında National 42, Act 13 ve New Zealand First 12 sandalye elde etti. Bu üçlü toplam 67 sandalyeyle çok ince bir çoğunluğa sahip; sol blok ise üç sandalye geride.

Luxon, gece yarısına doğru Auckland'daki Viaduct etkinlik merkezinde partililere yaptığı konuşmada sonucun "kesin olmaktan uzak" olduğunu ve müzakerelere başlamadan önce özel oyların sayılması gerektiğini söyledi. National'ın parlamentodaki en büyük parti olmayı sürdürdüğünü ve "bir sonraki hükümeti kurma yoluna" sahip olduğunu belirtti. Parti oylarında National, ana muhalefetteki İşçi Partisi'ni (Labour) yüzde 0,02 farkla geçti.

Chris Hipkins liderliğindeki Labour 35 sandalye kazandı; geleneksel koalisyon ortakları Yeşiller 16, Te Pāti Māori ise beş sandalye aldı. Merkezci yeni parti Opportunity'nin yedi sandalyesiyle birlikte bile sol blok, hükümet kurmak için gereken çoğunluğun üç sandalye gerisinde kalıyor.

Hipkins, Wellington'ın kuzeyindeki Upper Hutt'ta Cosmopolitan Club'da toplanan kalabalığa yaptığı konuşmada, Yeni Zelanda halkının tercihini açıkladığını ancak "bunun ne anlama geldiğini anlamanın biraz daha uzun sürebileceğini" söyledi.

"Bu gece itibarıyla, bir sonraki hükümetimizin şeklini bir süre daha bilemeyeceğimiz açık" diyen Hipkins, kesin sayımın kendi lehlerine sonuçlanması halinde Labour'ın "derhal işe koyulacağını" vaat etti.

Yavaşlayan ekonomi ve yüksek seyreden enflasyon ortamında iki büyük partinin oy kaybetmesi, Act, New Zealand First ve Yeşiller gibi küçük partilere rekor destek sağlıyor. Bu durum Opportunity'nin ilk kez parlamentoya girmesine de yardımcı oldu.

Seçim öncesi anketlerde Opportunity'nin hükümet kurmada belirleyici parti olacağı öngörülüyordu. Şu aşamada sağ blok, hükümet kurmak için bu partiye ihtiyaç duymuyor; ancak özel oylar tabloyu değiştirirse bu öngörü gerçeğe dönüşebilir.

Şu anda yüzde 5,9 oy oranına ulaşan merkezci parti, parlamentoya girmek için gereken eşiği geçti. Bu, tarihi bir ilk: Yeni Zelanda 1996'da karma üyeli nispi temsil (MMP) sistemine geçtiğinden bu yana hiçbir yeni parti bu eşiği aşamamıştı. Diğer tüm küçük partiler, daha büyük partilerden ayrılan milletvekilleri veya gruplar tarafından kurulmuştu.

Parti lideri Qiulae Wong, Auckland'daki destekçilerine "çok heyecanlıyım" dedi ve "Geri kalan oyların nasıl dağılacağını görelim" diye ekledi.

Yeni Zelanda'da seçmenler iki oy kullanıyor: biri seçim bölgesi milletvekili için, diğeri parti için. Sistem, parlamentonun her partinin ülke genelindeki oy payını yansıtmasını amaçlıyor. Ancak bir parti, parti oyuyla hak ettiğinden daha fazla seçim bölgesi milletvekili çıkarırsa, fazladan milletvekillerini elinde tutabiliyor; buna "taşma" (overhang) deniyor.

National, parti desteğinin izin verdiğinden fazla sandalye kazandı; bu da dengeyi sağlamak için beş ek sandalye kazanabileceği anlamına geliyor. Bu durum iktidar yolunda avantaj sağlasa da parti için önemli bedelleri var. Nicola Willis, Paul Goldsmith, Chris Bishop ve Gerry Brownlee dahil dört kıdemli bakan, seçim bölgesi kazanamadıkları ya da parti yeterli oy almadığı için parlamentoya dönemeyecek.

Meclisin diğer tarafında Te Pāti Māori beş taşma sandalyesi elde etti. Tüm ek sandalyelerle bir sonraki parlamentoda 130 sandalye olabilir; bu MMP döneminin rekoru olur ve koalisyon kurmak için 65 sandalye gerekir.

Ülke şimdi özel oyların açıklanacağı iki haftalık bir bekleyişin ardından haftalarca sürebilecek müzakerelere hazırlanıyor. Luxon, bu süreçte geçici hükümet teamüllerinin geçerli olacağını söyledi: "Şimdilik Yeni Zelandalılara, yerleşik geçici hükümet teamüllerinin geçerli olduğunu söylemek istiyorum... Günlük hükümet işleri sürmeye devam edecek."