Uganda'nın Tooro Krallığı'nda taht krizi çıktı

Uganda'nın geleneksel krallıklarından Tooro'da, geçen ay 34 yaşında hayatını kaybeden Kral Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV'ün yerine kimin geçeceği konusunda sert bir taht tartışması yaşanıyor. Kraliyet ailesi, kraliyet klanının yaşlılarının aldığı karara itiraz ediyor.

Oyo, ABD'de kanser tedavisi görürken geçen ay 34 yaşında vefat etmişti. Ölümüne kadar dünyanın en genç hüküm süren hükümdarı unvanını taşıyordu ve Tooro Krallığı'nı otuz yılı aşkın süre yönetti.

Kraliyet klanının yaşlıları, devlet televizyonu UBC'de haber sunucusu olan 56 yaşındaki Prens Edward Rukidi Kijanangoma'yı yeni hükümdar ilan etti. Ancak Oyo'nun yakın ailesi bu kararı reddetti.

Aile, kralın vasiyetine işaret ediyor

Kralın kız kardeşi Prenses Ruth Komuntale, kardeşinin 2022'de yazılmış bir vasiyet bıraktığını ve bu vasiyette kimliği açıklanmayan genç oğlunu varisi olarak belirlediğini söyledi. Komuntale, "Kardeşim geride bir taht varisi bıraktı ve bu çok açık şekilde belirtilmişti" dedi. Açıklamayı yapanları, aile yas tutarken "karmaşa ve huzursuzluk" yaratmakla suçladı.

Öte yandan kralın annesi Kraliçe Best Kemigisa, saraydan kraliyet muhafızlarının çekildiğini ve askerlerin konuşlandırıldığını, bunun kraliyet ailesinin hareketini ve ziyaretçi kabul etmesini kısıtladığını belirterek durumu "ev hapsi" olarak nitelendirdi. Ordu yönetimine ve Devlet Başkanı Yoweri Museveni'ye çağrıda bulunan Kemigisa, ailenin cumartesi günü Oyo'yu huzur içinde toprağa vermesine izin verilmesini istedi.

"Taht için savaşanlara sesleniyorum: lütfen, bunların hepsi için zaman olacak" diyen Kemigisa, "Yas tutalım ve oğlum Kral Oyo'yu defnedelim" ifadelerini kullandı.

Batı Uganda'daki Fort Portal'da bulunan sarayın yakınındaki kraliyet mezarlığında yapılacak cenaze törenine binlerce kişinin katılması bekleniyor. Oyo'nun naaşı cuma günü ABD'den Uganda'ya getirildi ve cenaze hazırlıkları sürüyor.

Tooro'da veraset nasıl işliyor?

Tooro, Uganda'nın geleneksel krallıklarından biri. Hükümdarın resmi siyasi yetkisi bulunmuyor ancak batı Uganda'da önemli bir kültürel figür olmayı sürdürüyor. Uganda geleneksel krallıklarını 1967'de kaldırmış, ancak 1990'larda Devlet Başkanı Museveni döneminde yeniden kurulmuştu. Bu krallıkların hükümdarları siyasi yönetici değil kültürel lider olarak tanınıyor.

İngiltere monarşisinin aksine, Tooro'da taht belirli bir veraset sırasına göre geçmiyor. Hükümdar, kraliyet hanedanı klanı Babiito'dan seçiliyor. Kraliyet klanının veraset komitesi, krallığın başkenti Fort Portal'da düzenlediği basın toplantısında, Oyo'nun kuzeni ve devlet yayıncısı UBC'nin haber sunucusu Kijanangoma'yı hükümdar ilan etti. Klan yaşlıları, uygun bir prensin "Omukama" yani Tooro kralı olması için geleneksel yetkiye sahip olduklarını belirtti. Komite, karar öncesinde "gerekli özeni, istişareyi ve yeterli değerlendirmeyi" yaptıklarını, 19 üyenin kararı imzaladığını açıkladı.

Kijanangoma, Prens Christopher Paul Kijanangoma'nın oğlu ve eski Tooro kralı George David Rukidi III'ün torunu. Komiteye göre, başta taht için düşünülen ve İngiltere'de yaşayan bir başka kraliyet üyesi Prens George Desmond Kamurasi, başka sorumluluklarını gerekçe göstererek teklifi reddetti. Tahta çıkış töreninin ne zaman yapılacağı henüz net değil; komite törenin Tooro Krallığı'nın gelenek ve göreneklerine uygun şekilde gerçekleştirileceğini bildirdi.

Oyo'nun ailesi, açıklamanın ardından hızla bir basın toplantısı düzenleyerek kararı kınadı ve kralın yazılı isteklerine saygı gösterilmesi gerektiğini savundu. Prenses Komuntale, Oyo'nun veraset konusunda "çok katı talimatlar" bıraktığını, oğlunu ilk sıraya koyduğunu ve çocuğun tahta geçememesi durumunda alternatifleri de belirlediğini söyledi. Bu görüşü, kraliyet ailesinin kıdemli üyesi Prenses Elizabeth Bagaaya da destekledi.

Klan temsilcileri ise Oyo'nun bir oğlu olduğuna dair haberlerin yeterli olmadığını, çocuğun Tooro geleneğinin öngördüğü şekilde kraliyet klanına resmen tanıtılmadığını belirtti. Komite üyelerinden biri Uganda'nın NTV kanalına yaptığı açıklamada, kraliyet çocuğunun önce yaşlılara resmen takdim edilmesi, ardından törenlerden ve diğer hazırlıklardan geçmesi gerektiğini söyledi.