Terfi, çalışanların yapay zekayı kullanma becerisine bağlanıyor

Yapay zekayı işinde daha fazla işi daha hızlı bitirmek için kullanmak, bazı şirketlerde yıl sonunda ikramiye veya terfi ile ödüllendiriliyor. Ancak bu uygulama, çalışanların kendi işlerini gereksiz kılma pahasına mı verimli oldukları sorusunu gündeme getiriyor.

İspanya merkezli pazarlama uzmanı Duncan Trevithick, yapay zeka eğitim verisi şirketinde çalışıyor ve şirketinin bonus planı yapay zeka kullanımına dayalı. Trevithick, haftada iki günlük işi yapay zekayla hallettiğinde maaşına zam ya da ekstra izin alamadığını, sadece beklentilerin yükseldiğini söylüyor. "Kısa vadede terfi almama yardımcı olabilir ama uzun vadede işimin ne kadarının artık bana ihtiyaç duymadığını kanıtlamış oluyorum" diyor.

Yapay zeka kullanımının terfi ve işten çıkarma kararlarında ölçüt olarak kullanılması hızla yaygınlaşıyor. Accenture CEO'su Julie Sweet mart ayında yaptığı açıklamada, "Bugün Accenture'da yapay zeka, iş yapma biçimimizdir. Terfi etmek istiyorsanız, bu şekilde çalışmanız gerek" dedi. Disney, Meta, JP Morgan ve KPMG gibi şirketlerin çalışanların yapay zeka kullanımını izleyen ve sıralayan liderlik tabloları oluşturduğu bildirildi. Kripto borsası Coinbase ise CEO Brian Armstrong'un talimatıyla yapay zeka eğitimini tamamlamayan mühendisleri işten çıkardı.

Yapay zeka yatırımlarının geri dönüşü baskısı

Bu eğilim, iş dünyasının yapay zeka yatırımlarından sonuç alma baskısına işaret ediyor. McKinsey'in raporuna göre şirketlerin yüzde 94'ü yapay zekadan henüz önemli bir değer elde edemedi. İşgücü piyasasının zayıf olduğu bu dönemde çalışanlar da yapay zekayı benimsemek zorunda hissediyor. Gi Group'un araştırmasına göre, İngiltere'de iş arayanların yüzde 75'i yapay zeka yeterliliğinin değerlendirildiği bir şirkete başvurmaktan çekinmiyor.

Büyük bir danışmanlık firmasında üst düzey yönetici olan Pamela (kimliği gizlenmiştir), şirketinde yapay zeka kullanımının resmi bir zorunluluk olmamasına rağmen, terfi ve ödüllendirme süreçlerini belirlediğini gözlemliyor. "Zemin ayaklarımızın altından kayıyor. Yapay zeka akıcılığını temel başarılarınızdan biri olarak göstermelisiniz" diyor. Pamela, bu değişimin "iki kademeli işgücü" yarattığını savunuyor: "Aynı unvan ve kıdeme sahip, ancak farklı değerde çalışanlar var. Yapay zeka yeterliliği her gün deneyimi geride bırakıyor."

Yasal ve etik tartışmalar

İşverenlerin bu tür kriterleri uygulaması yasal olarak mümkün. İş hukuku avukatı Tina Chander, asıl sorunun ücret ve adalet konusunda ortaya çıktığını söylüyor. "Çalışan yapay zeka sayesinde daha verimliyse daha farklı mı ödüllendirilmeli?" diye soruyor. Ocak 2027'den itibaren İngiltere'de haksız işten çıkarma başvuru süresinin üç aydan altı aya uzayacağını ve kıdem şartının iki yıldan altı aya düşeceğini hatırlatıyor.

İK danışmanı Tina Rahman, çalışanların yapay zekanın işlerine etkisi konusunda yeterince bilgilendirilmediğini belirtiyor. "Çalışanlar yanlış anladığı için bu durum onlara yansımıyor" diyor. Henley Business School'dan araştırmacı Kamila Miller ise yapay zeka kullanımının zorunlu kılınmasının performanstan çok itaati ölçtüğünü savunuyor.

Bazı şirketler bu uygulamalardan geri adım attı. Duolingo CEO'su Luis von Ahn, nisan ayında şirketin performans değerlendirmelerinde yapay zeka kullanımını kaldırdıklarını açıkladı. Amazon da çalışanların yapay zeka kullanımını ölçen dahili liderlik tablosunu kapattı.

Trevithick, kenara çekilip dalganın kendisini alt etmesine izin vermek istemediğini söylüyor: "İşletmenin sizi değiştirmesi mantıklıysa, yapabileceğiniz şey, yapay zekayı kaldıraç olarak kullanabileceğiniz varlıklara sahip olmak."