Tayland'da iki Uygur'un Çin'e sınır dışı edilmesi endişesi

Tayland'da gözaltında tutulan iki Uygur erkeğinin Çin'e sınır dışı edilme riski bulunduğu belirtiliyor. İnsan hakları örgütleri, Bangkok yönetiminin bir kez daha Pekin'in baskısına boyun eğebileceğinden endişe ediyor.

Geçen yıl Tayland makamları, erkeklerin kendi taleplerine ve Birleşmiş Milletler'in (BM) çağrılarına rağmen 40 Uygur erkeğini zorla Çin'e göndermişti. ABD ve Kanada'nın bu kişileri kabul etmeyi teklif ettiği bildirilmiş, ancak Bangkok'un Pekin'i karşısına almak istemediği değerlendirilmişti. BM, geri gönderilenlerin akıbetinin hâlâ bilinmediğini açıkladı.

Şimdi iki erkeğin daha Pekin'in baskıcı politikalarının kurbanı olmasından korkuluyor. BM, Çin'in ağırlıklı olarak Müslüman olan bu etnik gruba yönelik uygulamalarını potansiyel insan güvenliğine karşı suç olarak nitelendirmişti.

Erkeklerden birinin kız arkadaşı, Guardian'a yaptığı açıklamada, güvenlik gerekçesiyle adı saklanan erkek arkadaşının "Çin dışında her yere" gitmek istediğini söyledi. İnsan hakları grupları, iki Uygur erkeğinin son günlerde bir göçmen gözaltı merkezine nakledilmesinin ardından sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya olduğunu belirtiyor.

Human Rights Watch (İnsan Hakları İzleme Örgütü) Asya direktörü Elaine Pearson, erkeklerin güvenli bir üçüncü ülkeye gitmelerine izin verilmesi çağrısında bulundu. Pearson, önceki Tayland hükümetlerinin Uygurları yıllarca insanlık dışı koşullarda tuttuğunu ve ardından Pekin'in taleplerine uyarak Çin'e gönderdiğini, bu kişilerin orada zorla kaybedildiğini söyledi.

2020'deki kaçma girişimi ve tutukluluk

İki erkek, Ocak 2020'de bir göçmen gözaltı merkezinden kaçma girişimiyle ilgili suçlardan yedi yıl hapis cezası çekiyordu. 2014 yılında Çin'den kaçtıktan sonra Malezya sınırı yakınlarında Tayland polisi tarafından gözaltına alınan 200'den fazla Uygur erkek, kadın ve çocuktan oluşan grubun içindeydiler.

O tarihten bu yana gruptaki kadın ve çocuklar Türkiye'ye gönderilirken, erkekler gruplar halinde Çin'e sınır dışı edildi. Bu durum BM ve ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun eleştirilerine yol açtı.

Çin'in Sincan bölgesinden gelen ve Türk kökenli bir azınlık olan Uygurlar, onlarca yıldır ayrımcı ve baskıcı uygulamalara maruz kalıyor. Bu uygulamalar arasında, kültürel kimliklerini yok etmeyi amaçlayan kamplarda yüz binlerce kişinin tutulması yer alıyor. Pekin ise Sincan'daki politikalarının yoksullukla mücadele ve terörle mücadele amacı taşıdığını savunuyor.

Temmuz ayında, Marzeyya Kasem'in (İslami takma adını kullanmasını isteyen kişi) erkek arkadaşı, kendisine yazdığı mektupta Çin'e gönderilmesi halinde "bir köle gibi" olacağını belirtmişti. Mektupta, "Bazen neden insan olduğumu düşündüm. Çin'e karşı ne yaptım ki... Çin'e dönmek istemiyorum" ifadeleri yer alıyordu. Kasem mektubu bir Taylandlı hak örgütüyle paylaştı.

Yakın zamanda sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya olan iki erkeğin çarşamba günü Tayland Ulusal İnsan Hakları Komisyonu'na başvurduğu bildirildi.

Uygurların yakınları, Çin hükümetinin "Uygurların büyük gruplar halinde güvenli bir ülkeye gidip birlikte yaşamasından aşırı derecede rahatsız olduğunu" ve onların sınır dışı edilmesini tercih ettiğini söyledi.

Çin'in iki erkek için resmi iade talebinde bulunup bulunmadığı net değil. Ancak Tayland Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Chaipruak Doungprapat gazetecilere yaptığı açıklamada, bu iki erkeğin cezaevinde tutulmaya devam eden üç Uygur ile birlikte Çin'de haklarında tutuklama emri bulunduğunu söyledi.

Kasem, erkek arkadaşının Çin'den ayrıldığında reşit olmadığı göz önüne alındığında, suçlama emirlerinin ne kadar güvenilir olduğunu sorguluyor. "Eğer gerçekten Çin'de bir suçla aranıyorlarsa, Çin neden 2014'te gözaltına alındıklarında derhal kırmızı bülten çıkarmadı?" diye soruyor.

Kasem, geçen yıl toplu sınır dışı nedeniyle Tayland'ın eleştirilmesi üzerine makamların bu kez daha inandırıcı bir hukuki dayanak oluşturmaya çalıştığını düşünüyor.

Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, "Çin ile Tayland arasında kaçakçılık gibi sınır aşan yasa dışı ve suç faaliyetleriyle mücadelede işbirliği, iki ülkenin yasalarına, uluslararası hukuka ve uluslararası uygulamaya uygundur" dedi. Tayland Dışişleri Bakanlığı sözcüsü ise konu hakkında yorum yapmayı reddetti.