Sri Lanka'da 572 kişilik toplu mezar bulundu

Sri Lanka'nın kuzeyindeki Jaffna bölgesine bağlı Chemmani'de geçen yıl Şubat ayında bir toplu mezar ortaya çıkarıldı. Olay planlı bir kazı sırasında değil, bir kremasyon alanının genişletilmesi için yapılan hafriyat sırasında meydana geldi. İşçilerin insan kalıntılarına rastlaması üzerine bölgede soruşturma başlatıldı.

Ağustos ayına gelindiğinde arkeologlar sahada üçüncü etap kazıyı tamamladı. Kazılarda aralarında çocuk ve bebeklerin de bulunduğu 572 kişiye ait iskelet kalıntıları tespit edildi. Kalıntıların yanında bilezik, okul çantası ve süt şişesi gibi kişisel eşyalar da bulundu. Bunun Sri Lanka'da bugüne kadar ortaya çıkarılan en büyük toplu mezar olduğu değerlendiriliyor.

Ülkede 1983-2009 yılları arasında süren iç savaş, adayı etnik hatlar üzerinden böldü. Tamil Kaplanları olarak bilinen ayrılıkçı isyancılar, kuzeydoğuda bağımsız bir devlet kurmak için savaştı. 26 yıl süren çatışmalarda tahminen 100 bin kişi hayatını kaybetti, çoğu Tamil olmak üzere yaklaşık 23 bin kişi kayboldu.

Aileler kayıp yakınları için adalet bekliyor

Pek çok Tamil, mezarda iç savaş sırasında yargısız infaz edilen kişilerin bulunduğuna inanıyor ve soruşturma açılmasını talep ediyor. Bölge sakinlerinden Jeyaruby Jeyabalan, babası Kandaiah Jayapalan'ın 1996 yılında Chemmani yakınlarındaki bir kontrol noktasında Sri Lanka ordusu tarafından gözaltına alındığını, o günden bu yana akıbetinin bilinmediğini söyledi. Jeyabalan, ailesinin o dönem Jaffna'daki askeri kampları ve karakolları dolaştığını ancak hiçbir bilgiye ulaşamadığını anlattı.

Benzer şekilde 65 yaşındaki Suseela, 2007 yılında 24 yaşındayken askerler tarafından gözaltına alınan oğlu Gnanaseelan Ravi'yi arıyor. Suseela, Chemmani'deki mezara gittiğini ancak oğluna ait olduğunu gösteren kıyafet veya takı gibi bir delil bulamadığını belirtti. Kalıntılar üzerinde henüz DNA testi yapılmadı.

Bölgedeki ilk toplu mezar iddiası yeni değil. 1998'de Kolombo'daki bir mahkeme, bir Tamil öğrencinin tecavüz ve cinayeti ile üç aile üyesinin öldürülmesi nedeniyle beş askeri ölüm cezasına çarptırdı. Hüküm giyen askerlerden Somaratne Rajapakse, mahkemedeki ifadesinde 1990'ların ortasında öldürülen 300 ila 400 kişinin Chemmani'de gömüldüğünü öne sürdü. Bu iddia üzerine bir yıl sonra yapılan ilk kazıda 10'dan fazla insan iskeleti bulundu ancak soruşturma sonuçsuz kaldı.

İnsan Hakları İzleme Örgütü, geçen ay yayımladığı raporda zorla kaybetme, işkence ve cinayet dosyalarının büyük bölümünün ilerlemediğini belirtti. Sri Lanka İnsan Hakları Komisyonu ise geçen yıl hazırladığı raporda, kalıntıların çoğunun kıyafetsiz ve sıkıştırılmış halde, bir ila iki metre derinliğindeki sığ mezarlarda bulunduğunu, bunun olağan bir defin biçimiyle uyuşmadığını kaydetti.

Kazı ekibinin başındaki arkeolog Prof. Raj Somadeva, ara raporun eylül sonuna kadar mahkemeye sunulacağını, bazı örneklerin ileri inceleme için yurt dışına gönderilebileceğini söyledi. Kalıntılar şu anda mahkeme gözetiminde Jaffna Üniversitesi Adli Tıp Bölümü'nde tutuluyor.

Sri Lanka'da son yıllarda 20'den fazla toplu mezar bulundu ancak bunların hiçbiri zorla kaybetme veya yargısız infaz iddialarıyla kesin biçimde ilişkilendirilemedi ve hiçbir dava açılmadı. 2018'de kuzeybatıdaki Mannar kasabasında bulunan ve 350'den fazla iskeletin çıkarıldığı mezarda yürütülen soruşturma da sonuçsuz kalmıştı. Tamil aileler bu kez dosyanın Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne taşınmasını istiyor.