Sporcular hangi takviyeleri alıyor ve neden?

1992 Barselona Olimpiyatları'nda, İngiliz atletlerin kullandığı ve doping kurallarına takılmayan yeni bir "mucize hap" hakkında fısıltılar yayılmaya başlamıştı. Kas kütlesini artıran ve performansı geliştiren bu ürün, bugün raflarda yerini almış durumda. Milyonlarca kişinin tercihi olan ve en çok bilimsel araştırma yapılan takviyelerden biri olan kreatin, o dönemde elit spor dünyasında şüpheyle karşılanmıştı.

Liverpool John Moores Üniversitesi'nden insan fizyolojisi profesörü Graeme Close, sporcuların neredeyse tamamının takviye aldığını söylüyor: "Edebiyatta, sporcuların belki %90'ının takviye aldığını söyleyen çalışmalar var. Esprili bir şekilde, bu %10'un yalan söylediği anlamına gelir diyorum." Close, takviyelerin bir başlangıç noktası değil, yapbozun son parçası olduğunu vurguluyor: "Küçük fayda marjlarından bahsediyoruz. Yiyeceğe odaklanan sporcular genellikle büyük kazanımları doğru yapıyorlar. Yüzde birlik dilimleri kovalayan ama yüzde 99'luk kısmı ihmal edenlerden daha iyi durumdalar."

Takviyelerin Spordaki Rolü

Close'a göre sporcuların en çok kullandığı takviyeler protein tozu, kreatin ve D vitaminidir. Protein tozu kas onarımını en üst düzeye çıkarır ve kas büyümesine katkı sağlar. Kreatin, kaslar için hızlı bir enerji kaynağıdır ve sprint gibi kısa süreli, yüksek yoğunluklu aktivitelerde önemlidir. D vitamini ise kemik sağlığı ve kas fonksiyonu için gereklidir. Karbonhidrat jelleri ve spor içecekleri de dayanıklılık sporcuları için kritik rol oynuyor.

Rejenerasyon ve performansı artırmak için takviye kullanımı yaygın olsa da, uzmanlar güvenlik konusunda uyarıyor. Dünya Dopingle Mücadele Ajansı (WADA), bir maddeyi yasaklı listeye almak için üç kriterden ikisinin karşılanması gerektiğini belirtiyor: sağlığa zararlı olması, performansı artırması ve sporun ruhuna aykırı olması. Close, "Performans artırıcı olsa bile, sağlığa zararlı değilse ve sporun ruhuna aykırı değilse WADA bunu listeye almaz" diyor.

Takviye Almada Riskler ve Maliyet

Ancak takviye almak her zaman risksiz değildir. UK Anti-Doping, "Herhangi bir takviyenin yasaklı maddeler içermediğine dair garanti verilemez" uyarısında bulunuyor ve sporcuları dikkatli olmaya çağırıyor. Bilinçsiz tüketim, dört yıllık men cezasına yol açabilir. Informed Sport gibi test programları ürünlerin yasaklı madde içermediğini doğrulamaya çalışıyor ancak WADA, bu programların riski azaltabileceğini ama tamamen ortadan kaldıramayacağını belirtiyor.

İngiliz kürekçi Heidi Long, kullandığı her ürünün parti numarasını ve son kullanma tarihini bir tabloya işliyor: "Çünkü son kullanma tarihinden sonra Informed Sport sertifikası geçersiz oluyor. Uzun süre yarışma takvimine göre takviye almayı seçiyorum, performans kritik olduğunda." Buna ek olarak, bazı sporcular maliyet nedeniyle daha doğal alternatiflere yöneliyor.

Örneğin, Etiyopya kökenli geleneksel bir tahıl olan teff, son dönemde sporcu beslenmesinde popüler hale geliyor. Tam bir protein kaynağı olan ve yüksek mineral içeren teff, İngiliz boksör Fran Hennessy'nin günlük rutinine girmiş durumda: "Vücuduma koyduğum şey iyi bir yakıt ve enerji. Teff antrenman öncesi beni çok enerjik yapıyor ve ihtiyacım olan lifi veriyor."

Profesör Close, internetten satın alınan takviyelerin bazılarının "birinin garajında" üretildiğini ve bu yüzden güvenliklerinin garanti olmadığını belirtiyor. Ona göre, takviyeler küçük bir rol oynayabilir ancak güvenlik konuları her zaman anahtar faktör olmalı.