SAS soruşturmasında 97 milyon dosya bulundu: MoD hatayı kabul etti

İngiltere Savunma Bakanlığı (MoD), ülkenin özel kuvvetlerinin Afganistan'da savaş suçu işlediği iddialarını inceleyen soruşturmanın başlamasından üç yıldan uzun süre sonra 97 milyon belgenin ortaya çıkmasını "üzücü bir başarısızlık" olarak değerlendirdi.

Bu itiraf, soruşturma heyetinin başkanı Lord Yargıç Haddon-Cave'in keşfi "rahatsız edici" ve "olağanüstü bir haber" olarak nitelemesinin ardından geldi.

Bağımsız soruşturma, 2022 yılında, Özel Hava Servisi (SAS) mensuplarının 2010-2013 yılları arasında Taliban'ı hedef alan sözde gece baskınlarında sivil öldürdüğü iddialarını araştırmak üzere kuruldu. Soruşturma henüz herhangi bir bulgu açıklamadı.

MoD avukatları, söz konusu döneme ait belgelerin neden daha önce bulunamadığını açıklamak üzere Cuma günü bir duruşmaya çağrıldı.

Haddon-Cave, bu ifşaat ve MoD'nin ekibini "biraz gelişigüzel bir şekilde" bilgilendirmesi nedeniyle duruşma düzenleme gibi "istisnai bir adım" attığını söyledi.

MoD adına konuşan Steven Gray KC, bakanlığın "yetersiz kaldığı için özür dilediğini" belirtti. Gray, "başarısızlığın uygulamada değil iletişimde" olduğunu ekledi ve bakanlığın çok sayıda BT sistemi ile sınıflandırma düzeyindeki belgeleri taramak için "muazzam bir masrafla" yoğun çaba harcadığını ifade etti. Gray, bakanlığın benzer durumların yaşanmaması için adımlar attığını da sözlerine ekledi.

Yakınlarının kaybı için hukuki destek veren avukatlar, belgelerin soruşturmanın bu kadar geç bir aşamasında ortaya çıkmasını "hayret verici" olarak niteledi.

Yeni belgelerde neler var?

MoD, yeni dosyalar arasında binlerce potansiyel olarak ilgili belge tespit edildiğini, bunlar arasında soruşturmanın incelediği bazı özel kuvvetler operasyonlarında çekildiği anlaşılan görüntülerin de bulunduğunu açıkladı. Bakanlık, bulunan materyalin büyük bölümünün soruşturmanın yetki alanıyla ilgisiz olabileceğini vurguladı.

Afganistan'a İlişkin Bağımsız Soruşturma (IIA), BBC'ye yeni materyalin henüz kendisine ulaşmadığını bildirdi.

SAS birlikleri, Afganistan'daki çatışma süresince ülke genelinde "Kasıtlı Gözaltı Operasyonları" (DDO) adı verilen gece tutuklama baskınları düzenledi. Bu operasyonların Taliban komutanlarını ve bomba yapımcılarını hedef alması, ayrıca isyancı ağları hakkında ek istihbarat sağlayacak materyal toplaması amaçlanıyordu.

Gece baskınının ardından SAS mensupları ve destek personeli, öldürülenlerin fotoğraflarını çekiyor, istihbarat amacıyla cep telefonu ve diğer cihazları topluyordu. Adli tıp uzmanları, bu görüntüleri inceleyerek SAS'ın operasyon sırasında yaşananlara ilişkin anlatımının fotoğraflarda görülen balistik delillerle örtüşüp örtüşmediğini değerlendiriyor.

Soruşturma, BBC Panorama'nın yıllara yayılan haberlerinin ardından başlatıldı. Bu haberlerde SAS'ın, aralarında çocuklar ve kelepçeli tutukluların da bulunduğu, tehdit oluşturmayan kişileri kasıtlı olarak öldürdüğüne dair kanıtlar ortaya konmuştu.

Soruşturma, SAS'ın yargısız infaz yaptığına inandıklarını söyleyen üst düzey İngiliz askeri yetkililerinin ifadelerini de dinledi. Ayrıca SAS'ın faaliyetlerini yürüttüğü gizlilik ve önceki soruşturmaların erken sonlandırıldığına dair endişeler de soruşturmaya taşındı.

Yakınlarını kaybeden aileler adına konuşan Edward Craven KC, yeni ortaya çıkan belgelerle ilgili heyet başkanının sözlerini destekleyerek, bu ifşaatın MoD'nin adalet sürecini engellediğinin bir başka örneği olduğunu söyledi. Craven, aileler için en önemlisinin yakınlarının ölümüne ilişkin gerçeğe ulaşmak olduğunu belirtti.

Haddon-Cave, "gerçekten ilgili her materyalin hızla tespit edilip açıklanmasının" kritik olduğunu, önümüzdeki ay MoD'nin ilerlemesini sorgulamak için bir duruşma daha düzenlemeyi planladığını ifade etti.

MoD, soruşturmayı tam olarak desteklemeye kararlı olduğunu, belgelerin açıklanmasında "gerektiği kadar hızlı ve tutarlı olamadığı" için üzüntü duyduğunu bildirdi.

IIA, BBC'nin 2022'de kanıtları yayımlamasının ardından dönemin Savunma Bakanı Ben Wallace tarafından kuruldu. Soruşturma gecikmeler ve artan maliyetler nedeniyle eleştirildi. Heyet, 2022'de kurulduktan sonra 12-18 ay içinde bir ara veya nihai rapor sunacağını belirtmişti. Aradan yaklaşık dört yıl geçmesine rağmen henüz herhangi bir bulgu yayımlanmadı.

BBC, bu ayın başında soruşturmanın kamu kaynaklarından 58 milyon sterline mal olduğunu ortaya koydu. Bu maliyetin yaklaşık yarısının, MoD ve genel olarak hükümetin soruşturmaya yanıt vermek için yaptığı harcamalar ile eski SAS subaylarını ve üst düzey askeri yetkilileri temsil eden avukatlar için kullanıldığı anlaşılıyor.

Kamu soruşturmaları nadiren hızlı veya ucuz olur. 72 kişinin hayatını kaybettiği ve tamamen önlenebilir olduğu tespit edilen Grenfell Tower yangınına ilişkin soruşturma yedi yıldan fazla sürmüş ve 170 milyon sterlinden fazlaya mal olmuştu.

Haddon-Cave, tüm kanıtların 30 Nisan 2027'ye kadar dinlenmesi için bir son tarih belirlediğini ve yeni keşfin soruşturmanın çalışmalarını daha fazla geciktirmeyeceğine dair güvence aradığını söyledi.