Rusya, Ukrayna hava savunmasını jet motorlu İHA'larla zorluyor

BBC Verify'ın Ukrayna Hava Kuvvetleri verilerine dayanan analizine göre Rusya, jet motorlu yeni hızlı insansız hava araçlarını (İHA) ağustos ayı boyunca her gün Ukrayna'ya fırlattı. Bu, Kiev'in hava savunmasının baş etmekte zorlandığı bir silahın kullanımının giderek arttığını gösteriyor.

Ukrayna Hava Kuvvetleri verilerinde ilk kez Moskova'nın yükseltilmiş yeni Geran İHA'larıyla günlük saldırılar kaydedildi. Jet motorlu ve diğer türdeki İHA kullanımının artması üzerine Devlet Başkanı Volodimir Zelenski, Kiev semalarında yaşanan bir "kabus" olarak nitelendirdiği durumu kınadı.

Ukrayna ordusu kısa süre önce BBC'ye, jet motorlu İHA saldırılarının haziranda 350'den temmuzda 1.600'e, ağustosta ise 2.800'e çıktığını bildirdi. Ağustostaki gece saldırılarının beşinde bu İHA'ların sayısı daha eski ve yavaş modelleri geçti.

Hız avantajı savunmayı zorlaştırıyor

Londra'daki King's College'da askeri teknoloji uzmanı Dr. Marina Miron, "Jet motorlu İHA'lara yönelmenin nedeni, önceki nesle göre çok daha hızlı olmaları ve bu durumun Ukrayna'nın onları engellemesini çok daha zorlaştırması" dedi.

Yükseltilmiş mühimmatlar saatte 480 kilometrenin üzerinde seyir hızına ulaşabiliyor. Bu, eski modellerden belirgin şekilde hızlı ve Kiev'in önleme füzelerinin azami hızının çok üzerinde. İHA'lar turbojet motorlarla çalışıyor; Ukrayna askeri istihbaratına göre bu motorların bir kısmı Çin'den temin ediliyor.

Zelenski'ye göre bu İHA'lar, 1 Eylül'de en az 12 kişinin öldüğü ve 20 kişinin yaralandığı saldırı dalgasının bir parçası olarak kullanıldı. Can kayıplarından altısı, Kiev'de bir deponun vurulması sonucu hayatını kaybeden demiryolu işçileriydi.

Zelenski'ye göre Ukrayna bu yılın başlarında Rus İHA'larına karşı görece başarı sağlamış ve uzun menzilli İHA'ların yüzde 94'ünü engellemişti. Ancak yeni İHA'ların hızı, Kiev ile Moskova arasındaki silahlanma yarışında yeni bir turu başlattı. 10 Ağustos'ta Ukrayna askeri istihbaratı başkan yardımcısı Tümgeneral Vadim Skibitski, kuvvetlerinin "jet İHA'ların hızına ayak uydurabilecek" yeni önleme füzelerine ihtiyacı olduğunu söyledi.

Kievli yetkililer kısa süre önce gazetecilere, dört Ukraynalı şirketin yeni Geran modellerini düşürebilecek füzeleri test etmeye başladığını bildirdi. Ülkenin yeni savunma bakanı Yevhenii Khmara, şirketlere mümkün olduğunca hızlı şekilde "binlerce birim" üretme görevi verdi.

Maliyet ve kabiliyet dengesi

Rusya'nın jet motorlu İHA'lara yatırım yapmasının ekonomik bir teşviki de bulunuyor. Ulusal güvenlik ve dış politika odaklı düşünce kuruluşu Foundation for Defense of Democracies'ten John Hardie, bu modellerin artan hızı ve manevra kabiliyetinin, onlarla daha pahalı seyir füzeleri arasındaki çizgiyi "bulanıklaştırdığını" söyledi.

Hardie, "Uzun menzilli tek yönlü saldırı İHA'ları temelde yoksulun seyir füzesidir" dedi. "Bir İHA'ya ne kadar kabiliyet eklerseniz, İHA ile alt segment bir seyir füzesi arasındaki ayrım o kadar anlamsızlaşır."

Ancak analiz kuruluşu Conflict Armament Research, jet motorlu İHA'ların henüz seyir füzeleri kadar gelişmiş olmadığını vurguladı. Kuruluşa göre bu mühimmatların saldırı menzili daha kısa, taşıdıkları savaş başlıkları çok daha küçük ve karıştırma (jamming) sistemlerine karşı daha kırılgan.

Öte yandan uydu görüntüleri, Moskova'nın Ukrayna'ya karşı savaş için ayrılmış kilit tesisleri jet motorlu İHA'ları barındıracak şekilde yeniden tasarladığını gösteriyor. Oryol bölgesindeki Tsymbulova'da tamamen yeni bir üste bu mühimmatlarla ilişkili daha uzun raylar görülüyor.

Ukrayna sınırından yaklaşık 175 kilometre uzaklıktaki tesiste birden fazla fırlatma noktası inşa edilmiş görünüyor. Tesis faaliyete geçtiğinden bu yana Tsymbulova, Rus İHA saldırıları için kilit bir merkez haline geldi. Tsymbulova üssünün bulunduğu Oryol bölgesi, Eylül 2024 öncesindeki Hava Kuvvetleri raporlarında İHA fırlatma noktası olarak geçmiyordu; ancak Ağustos 2026 itibarıyla neredeyse her saldırıda adı geçti.

Jet motorlu İHA'ların yaygınlaşması, BBC Verify'ın Rusya'nın Ukrayna'yı artık yaklaşık haftada bir kez yüzlerce İHA ve füze içeren karmaşık saldırılarla vurduğunu tespit etmesiyle aynı döneme denk geliyor.

RAND düşünce kuruluşundan analist Michael Bohnert, saldırıların büyüklüğündeki artışın, Moskova'nın "daha çeşitli mühimmat" (jet motorlu ve aldatıcı İHA'lar dahil) ile engellenmesi son derece zor pahalı balistik füzeleri birleştirmeye yönelmesinden kaynaklandığını belirtti. Kiev'in verilerine göre Moskova artık saldırı başına dört yıl öncesine kıyasla 15 katın üzerinde İHA kullanıyor.

Bohnert, saldırıların taktiksel karmaşıklığının ve kısmen ABD-İsrail'in İran'la savaşının yol açtığı, balistik füzeleri durdurabilecek hava savunma sistemlerindeki küresel kıtlığın Ukrayna'nın önleme oranlarını düşürdüğünü ekledi.

Ukrayna Hava Kuvvetleri verileri, temmuz sonuna kadar balistik füze önleme oranlarında düşüş olduğunu gösterdi. Ağustosta Kiev, önleme oranını gösterecek rakamları çoğunlukla yayımlamayı durdurdu.