Rus muhalifler Batı'dan sınır dışı edilerek Rusya'ya gönderiliyor

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e yönelik eleştirilerin hapis cezasıyla sonuçlanabildiği Rusya'da, savaş karşıtı muhalifler Batı ülkelerinden artan oranda geri gönderiliyor. ABD ve Avrupa'daki sığınma başvurularının reddedilmesiyle Rusya'ya zorla iade edilenlerin sayısı yükseliyor.

BBC'ye konuşan ve güvenlik nedeniyle ismi değiştirilen Katya, Aralık ayında Moskova'ya inen uçakta sınır dışı edilen Ruslar arasında yer aldığını söyledi. Rusya'dan ayrılıp iki yıl önce ABD'de sığınma talep eden Katya'nın başvurusu, protestolara katıldığına ve bir muhalefet hareketinin üyesi olduğuna dair kanıt sunmasına rağmen reddedildi.

Katya, Moskova'da FSB (Rusya Federal Güvenlik Servisi) görevlilerinin tüm erkek sınır dışı edilenlere askerlik belgesi verdiğini ve yerel askerlik şubesine kaydolmalarını istediğini anlattı. Bu şubelerden erkeklerin sıklıkla Ukrayna'daki savaşa gönderildiği belirtiliyor. Uçaktaki bir başka yolcu ve bir aktivist de bu bilgiyi doğruladı.

Görevliler Katya'yı ve diğer birçok kişiyi saatlerce sorguya çekti. Telefonunda suçlayıcı bilgiler bulunduğunu söyleyen Katya, "Bir anda yüzleri değişti. Beni bir yere götürmelerinden çok korktum" dedi. Serbest bırakılan ve akrabalarının yanında kalmasına izin verilen Katya, polisin kendisini aramaya ve evine gelmeye devam ettiğini söyledi.

ABD'den sınır dışı edilenlerin sayısı arttı

ABD'den sınır dışı edilen Rusların sayısı 2023'te 222 iken 2025'te 1.200'ün üzerine çıktı. Bu artış, Başkan Donald Trump'ın ikinci döneminde sınır dışı işlemlerinin genel olarak yoğunlaşmasıyla örtüşüyor. Aktivistler, sınır dışı edilenler arasında muhalifler ve Rus ordusundan kaçan askerlerin bulunduğunu, bunlardan bazılarının Rusya'ya döndükten sonra hapse atıldığını veya savaşa gönderildiğini belirtiyor.

Bu kişilerden biri, Rusya'daki protestolarda gözaltına alındıktan sonra ABD'de sığınma talep eden savaş karşıtı aktivist Leonid Melekhin. Putin'in fotoğraflarını "Putin: katil, faşist, gaspçı" mesajıyla paylaşan Melekhin, geçen yıl Rusya'ya gönderildikten sonra "terörizmi haklı gösterme" suçlamasıyla yargılandı ve altı yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Sürgündeki muhalefet Anti-Savaş Komitesi'nden Andrei Pivovarov, Rusya sınırını geçtikten sonra sekiz yıl hapis cezası alan kişilerin bulunduğunu söyledi. Örgütü, Rusya'dan kaçan muhaliflere yönelik tavsiyesini değiştirdi: AB artık güvenli değil, başka yerlerde sığınmak daha doğru.

Almanya da Rus vatandaşlarını sınır dışı etme sayısını belirgin şekilde artırdı. Alman hükümeti verilerine göre 2023'te yedi kişi geri gönderilirken bu sayı 2025'te 110'un üzerine çıktı. 2022-2025 arasında 21 binden fazla Rus Almanya'da sığınma başvurusu yaptı, ancak olumlu karar oranı yüzde 29'dan 2025'in ilk on bir ayında yüzde 6,8'e düştü.

Almanya Federal Göç ve Mülteci Dairesi (BAMF), BBC'ye "Koruma yalnızca gerçek ve haklı bir zulüm korkusu varsa verilir" açıklamasını yaptı. Berlin geçen yıl Ruslar için insani vize programını askıya aldı. AB genelinde ise Rus başvuru sahiplerine koruma verilme oranı 2024'te yüzde 23 iken 2025'in ilk dokuz ayında yüzde 17'ye geriledi.

Muhalifler sığınma sisteminin sertleşmesinden etkileniyor

Savaş karşıtı Rusların ülkeden çıkmasına yardım eden Kovcheg (Ark) adlı hak grubunun kurucusu avukat Anastasia Burakova, Batılı hükümetlerin "insani programları ve sığınmacıları sınırlamaya odaklandığını" söyledi. Bu sertleşmenin "kamuoyu kaygılarına ve sağ popülist partilere artan desteğe yanıt" olarak geldiğini ekledi.

Olumsuz sığınma kararının ardından Rus vatandaşlarına genellikle ülkeyi kendi istekleriyle terk etme imkânı tanınıyor, ancak zorla Rusya'ya gönderilenlerin sayısı artıyor. Sürgündeki bazı Rus aktivistler, göç yetkililerinin kendilerine Rusya'da "hiçbir tehlike" olmadığını söylediğini aktardı.

2022'de Ukrayna'ya gönderilmekle tehdit edilince ordudan kaçan eski asker Artyom, ABD makamlarına Rusya'da hakkında firar nedeniyle soruşturma açıldığına dair kanıt sunduğunu, ancak Mısır üzerinden Moskova'ya gönderildiğini anlattı. Moskova'da askeri bir gözaltı tesisinde tutulan Artyom kaçmayı başardı ve şu anda yurt dışında saklanıyor.

ABD İç Güvenlik Bakanlığı (Department of Homeland Security), BBC'ye yaptığı açıklamada "Tüm yasa dışı yabancılar adil yargılanma hakkına sahiptir. Bir hâkim, yasa dışı bir yabancının bu ülkede kalma hakkı olmadığına kanaat getirirse, onu sınır dışı ederiz" dedi.

Nobel ödüllü Rus insan hakları örgütü Memorial'a göre Rusya'da baskı "benzeri görülmemiş bir düzeye" ulaştı. Örgütün siyasi tutuklu listesi 2025'te 803'ten 1.265'e çıktı. Rusya'nın Londra Büyükelçiliği yorum talebine yanıt vermedi.

Finlandiya'da sınır dışı edilmeyi bekleyen savaş karşıtı aktivist Mikhail ve eşi Dasha, sığınma başvurularının beş kez reddedildiğini söyledi. Finlandiya Göç Dairesi, çiftin geri gönderilmesi halinde ciddi hak ihlalleriyle karşılaşacağına dair "makul bir gerekçe bulunmadığına" karar verdi. Çifti destekleyen Uluslararası Af Örgütü, geri gönderilmeleri halinde gözaltı, yargılama, hapis ve işkence riskiyle karşılaşabileceklerini belirtiyor.