Reform UK'nin gizli kayıt haberlerindeki bağış iddiaları yasal açıdan karmaşık

Reform UK, liderleri ve destekçileri yıllık konferans için bir araya gelirken yabancı bağışlar konusundaki bir tartışmayla sarsıldı. Tartışma, Verbatim Investigations tarafından yapılan gizli çekimler sırasında ortaya çıkan ve Channel 4 News'in Perşembe günü yayınladığı iddialara dayanıyor. Parti herhangi bir suistimali reddediyor ve konuyu araştırdığını söylüyor.

Reform'un ekonomi sözcüsü Robert Jenrick, görüntülerde yer alan iki üst düzey yardımcının görevden uzaklaştırıldığını doğruladı. BBC'ye konuşan Jenrick, "Nigel [Farage] bunu yapan iki kişiden kurtuldu... hızlı hareket etti, gittiler" dedi.

Hem İşçi Partisi hem de Liberal Demokratlar, Reform'u Londra Metropoliten Polisi'ne şikayet etti. Polis, iddiaları değerlendirdiğini ancak henüz soruşturma başlatmadığını açıkladı. Seçim Komisyonu (Electoral Commission) polisle temasta olduğunu belirtti.

İşte filmdeki üç ana iddia ve bunların yasal durumu:

Baba parasıyla oğul üzerinden bağış

Filmde, Farage'ın kıdemli yardımcısı Dan Jukes ve Reform'un politika başkanı James Orr, yabancı bir partiden bağış almak için seçim yasasını delmenin bir yolunu öneriyor. Bunlardan biri 500.000 sterlin tutarındaydı.

Jukes, zengin bir Amerikalı finansçının Birleşik Krallık'ta yaşayan oğlu rolündeki gizli bir muhabirle görüşüyor. Muhabir, babasının Reform'a doğrudan bağış yapamayacağını belirtiyor. Jukes ona, "Bunu yapabileceğinizin farkındasınız, değil mi?" diyor. Channel 4'e göre Jukes, paranın babadan gelmesine rağmen bağışın oğul adına yapılabileceğini ima ediyordu. Benzer bir düzenleme Orr ile yapılan toplantıda da dile getirildi.

Farage ise görüntülerde "her şey yasal" diyerek teşekkür ediyor. Ancak Cuma günü yaptığı açıklamada, aslında bunun yasal olup olmadığını sorduğunu söyledi. Channel 4, önerilen 500.000 sterlinlik bağışın hiç yapılmadığını bildirdi.

Seçim yasasına göre, bir siyasi partiye bağış yapabilmek için kişinin Birleşik Krallık'ta kayıtlı seçmen olması ya da şirketin Birleşik Krallık'ta kayıtlı olması gerekiyor. Bu durumda oğul geçerli bir bağışçı olurken, babası olamaz. 500 sterlinin üzerindeki geçersiz kaynaklı bağışların 30 gün içinde Seçim Komisyonu'na bildirilmesi ve iade edilmesi zorunlu. Aksi takdirde bağış kabul edilmiş sayılır ve para cezası ile olası ceza soruşturmasına yol açabilir.

Anket masrafları 'bağış' sayılabilir

Channel 4, Reform'un Ocak ve Temmuz 2026 arasında toplam 32.500 sterline üç anket sipariş ettiğini söylüyor. Bunlardan biri Telegraph gazetesinin ön sayfasında yer alırken, diğerleri Times'ta yayınlandı. Filmde Orr, Amerikalı finansçının Reform'un kampanyalarına yardımcı olmak için anket masraflarını ödeyebileceğini öneriyor. Bunun "teknik olarak ayni bağış" olacağını ancak "kolayca sıyrılabileceklerini" söylüyor.

Anketleri kimin sipariş ettiği ve ödediği kamuoyuna açıklanmadı. Anket firması JL Partners, Telegraph ve Times, siparişi verenin kendileri olmadığını söyledi. Farage, anketlerin bağımsız bir üçüncü kişi tarafından yaptırıldığını ve Reform'un "yanlış bir şey yapmadığını" savundu.

Yasaya göre, geçerli kaynaklardan yapılan ve bir takvim yılında 11.180 sterlini aşan bağışların Seçim Komisyonu'na bildirilmesi gerekiyor. Bu bildirimin 32.500 sterlinlik anket ödemesi için yapılmadığı görülüyor. Siyasi parti bağışlarının yasal tanımı, araştırma ve anket ödemelerini de içeriyor.

Gizleme suçu ve cezası

Siyasi Partiler, Seçimler ve Referandumlar Yasası 2000, bir bağışın geçersiz kaynaktan geldiğini gizlemek veya gizlenmesine yardımcı olmayı açıkça suç sayıyor. Partinin doğrudan veya dolaylı harcamalarını gizlemek ve bir partiyi bağışın kaynağı konusunda yanıltmak da suç. Bu suçun cezası en fazla 12 ay hapis. İşçi Partisi, polisin bu çerçevede anket ödemelerinin gizlenip gizlenmediğini araştırmasını talep ediyor.

Ancak bu iddiaları araştırmak oldukça karmaşık. 30 dakikalık bir TV programı tek başına kovuşturma için yeterli değil. Polis, Channel 4'dan yayınlanmamış görüntüleri, araştırma notlarını ve belgesel planlarını isteyecek, ilgililerin ifadesine başvuracak ve niyetlerini anlamaya çalışacak.

Eski Crown Prosecution Service (Kraliyet Savcılık Servisi) özel suçlar başkanı Nick Vamos, "Seçim suçu iddialarının, özellikle siyasi rakipler tarafından polise bildirilmesi çok yaygındır" dedi. Bu tür suçlar nadiren kovuşturmaya yol açar. 2011-2021 arasında Seçim Komisyonu sekiz vakayı Met'e sevk etti ve bunların hiçbiri iddianameyle sonuçlanmadı. Soruşturma açılsa bile aylar sürebilir.

Filmde ayrıca Jukes, bazı Reform destekçilerinin Birleşik Krallık'ta yaşayan akrabaları aracılığıyla partiye bağış yaptığını ima ediyor. İsimler sansürlenmiş olsa da Jukes, "İşin ciddi tarafı, [sansürlendi] bize bağış yapıyor ve oğlu aracılığıyla bağışlıyor" diyor. Farage bu ifadeleri "ileri geri konuşma" ve "övünme" olarak nitelendirdi. İddiaları değerlendirmek Seçim Komisyonu ve polise düşüyor. Reform ve adı geçen kişiler herhangi bir suistimali reddediyor.