Polonya'da anayasa mahkemesinde kriz: iki baş yargıç açığa alındı

Polonya'da hükümet, ülkenin en üst yargı organı olan Anayasa Mahkemesi'nin (Constitutional Tribunal) iki üst düzey yargıcını görevden uzaklaştırdı ve haklarında ceza davası açılması için harekete geçti. Karar, başkent Varşova'da mahkeme binası önünde siyasi bir krize yol açtı.

Adalet Bakanı Waldemar Żurek, Mahkeme Başkanı Bogdan Święczkowski ile Başkan Yardımcısı Bartłomiej Sochański'nin dokunulmazlıklarının kaldırılmasını ve ikisi hakkında ceza davası açılmasını talep ettiğini açıkladı.

Muhalefetteki sağcı Hukuk ve Adalet Partisi'nden (PiS) siyasetçiler, kararı protesto etmek için mahkeme binası önünde toplandı. Polis, göstericilerin binaya girmesini engellemek için çevik kuvvet görevlendirdi. Mahkeme önünde gergin anlar yaşandı.

Mahkeme: İki yargıç görevde

Anayasa Mahkemesi sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, iki ismin hâlâ yasal olarak atanmış üst düzey yargıçlar olduğunu bildirdi. Açıklamada, "Bu eylemlere katılan tüm kişiler darbe suçu işlemektedir" ifadesi kullanıldı.

Başbakan Donald Tusk ise hükümetinin hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek için hareket ettiğini söyledi. Tusk, "Hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etmek görevimizdir. Hukuk ve Adalet'in yıllar süren hukuksuzluğunun ardından bu, zor ve bazen acı verici bir süreç. Kararlı adım atmayı gerektiriyor. Başka yol yok" dedi.

PiS'in desteklediği Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Senegal'de düzenlenen Gençlik Yaz Olimpiyat Oyunları'na gitmek üzereyken uçağını Varşova'ya geri döndürme talimatı verdi.

Anlaşmazlığın arka planı

Anayasa Mahkemesi, Polonya'nın uzun süredir devam eden hukukun üstünlüğü tartışmasının merkezinde yer alıyor. PiS liderliğindeki hükümetin 2015'te göreve gelmesinin ardından parlamento çoğunluğu, mahkemede üstünlük sağlamak için hızla yargıç atamaları yaptı. Mahkeme, yasaların hukuka uygunluğuna karar verme yetkisine sahip.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Avrupa Birliği Adalet Divanı, daha sonra PiS çoğunluğunun seçtiği üç yargıcın usulsüz atandığına hükmetti. Avrupa mahkemeleri, Polonya Anayasa Mahkemesi'nin artık "bağımsız ve tarafsız bir mahkeme" olmadığını belirtti. Tusk hükümeti bu kararları, mahkemenin kararlarının yayımlanmasını durdurmak için dayanak olarak kullandı.

Tusk 2023'te göreve gelirken yargıyı siyasetten arındırma sözü verdi ancak PiS dönemindeki değişiklikleri geri almayı başaramadı. Nawrocki ve selefi Andrzej Duda, cumhurbaşkanlığı veto yetkilerini kullanarak Tusk'un girişimlerini engelledi.

Nawrocki ayrıca mart ayından bu yana parlamentonun seçtiği beş Anayasa Mahkemesi yargıcının göreve başlamasına izin vermedi. Bu yargıçlardan Anna Korwin-Piotrowska, mahkemenin geçici yönetimine getirildi.

Avrupa Konseyi'nin anayasal konulardaki danışma organı Venedik Komisyonu, bu ay başında Nawrocki'yi yargıçların göreve başlamasına izin vermeye çağırdı.

Żurek, Święczkowski ve yardımcısının yargıçların karar vermesini engellediği gerekçesiyle ceza davasıyla karşı karşıya kalması gerektiğini belirtti. Tusk'un bazı destekçileri ise onu PiS dönemi reformlarını geri alma konusunda yeterince kararlı davranmamakla eleştiriyor. Gelecek yıl yapılması planlanan parlamento seçimleri öncesinde bu adımın Tusk'un oy desteğini artırma çabası olarak görülmesi de söz konusu.

Öte yandan karar eleştirileri de beraberinde getirdi. Avukat Marcin Matczak, Święczkowski'nin görevden alınmasının "bir milyon nedenden dolayı" yasal dayanağı bulunmadığını savundu. Matczak, "Anayasa Mahkemesi'nde bugün yapılanlar, bu kurumu ve hukukun üstünlüğü meselesini yirmi yıl boyunca gömüyor" değerlendirmesinde bulundu.