Petrol ve dizel fiyatları 2022'den bu yana en yüksek seviyede

Ortadoğu'daki çatışmanın sürmesi, sürücülerin bütçesini doğrudan etkiliyor. İngiltere'de bir litre benzinin ortalama fiyatı 169,68 peniye, dizelin fiyatı ise 191,68 peniye yükseldi. Bu rakamlar, 2022 yılından bu yana görülen en yüksek seviyeler olarak kaydedildi. Buna göre akaryakıt fiyatları, Rusya'nın Ukrayna'yı geniş çaplı işgalinden sonraki dönemdeki seviyeye geri döndü.

ABD ve İsrail'in İran ile yaşadığı savaş, bölge genelinde petrol üretimini ve taşımacılığını ciddi biçimde kesintiye uğratıyor. ABD ile İran'ın Haziran ayında çatışmaları bitirmeye yönelik bir çerçeve anlaşmada uzlaşmasıyla motor yakıtı fiyatları gerilemişti; ancak tansiyonun yeniden yükselmesiyle fiyatlar tekrar artmaya başladı. Toptan petrol fiyatının varil başına 100 doların üzerine çıkması üzerine, sürücü kuruluşu RAC'ın politika birimi başkanı Simon Williams, sürücüler için "pompa fiyatlarındaki yüksek seyrin sonu görünmüyor" dedi.

Ham petrol fiyatı pompa fiyatını nasıl etkiliyor?

Ham petrol, benzin ve dizelin temel hammaddesi. Bu nedenle toptan maliyetlerdeki artış, araç deposunu doldurmayı pahalı hale getiriyor. Benzin ve dizel fiyatları ayrıca talep ve rafineri kapasitesinden güçlü biçimde etkileniyor. Analistlere göre, petrol fiyatındaki varil başına her 10 dolarlık (7,44 sterlin) artış, pompa fiyatlarını litre başına yaklaşık 7 peni yükseltiyor.

Savaşın başlamasından bu yana, toptan petrol fiyatlarında küresel ölçüt kabul edilen Brent ham petrolünün varil fiyatı büyük dalgalanma gösterdi. Genel olarak, yeni bir çatışma haberi fiyatı yukarı çekerken, savaşın sona ermesine ilişkin umutlar fiyatı aşağı yönlü baskılıyor. Çatışma öncesinde Brent yaklaşık 70 dolar düzeyindeydi; savaş sırasında 120 doların üzerine kadar çıktı. Temmuz başında çerçeve anlaşmanın imzalanmasının ardından fiyatlar yeniden 70 dolar seviyesine yaklaştı. Barış görüşmelerinin çökmesiyle 100 doların üzerine çıkan fiyat birkaç hafta geriledikten sonra, düşmanlıkların yeniden tırmanmasıyla tekrar 100 doların üzerine yerleşti.

Temmuzdan bu yana fiyatlarda hızlı artış

Daha birkaç hafta önce, Temmuz ayında benzinin ortalama litre fiyatı 150,59 peni, dizel ise 164,52 peniydi. O tarihten bu yana fiyatlar yeniden yükseldi. Dizelde litre başına 191,68 peni, Haziran 2022'de görülen 199,05 penilik rekor seviyeye yaklaşıyor. Benzin ise 169,68 peni ortalamaya ulaştı; 2022 yazındaki 191,5 penilik zirvenin altında kalıyor.

Williams, "Bu, 55 litrelik bir aile otomobilini kurşunsuz benzinle doldurmanın maliyetini 93 sterlinin, dizelle doldurmanın maliyetini ise 105 sterlinin üzerine taşıyor" dedi. Petrolün taşınması yavaş bir süreç olduğu için toptan petrol piyasalarındaki fiyat hareketlerinin pompa fiyatlarına yansıması yaklaşık iki hafta sürüyor.

Akaryakıt perakendecileri, çatışma döneminde fırsatçı fiyatlandırma yapıldığı iddialarını reddetti. Resmi piyasa düzenleyicisi, "perakendecilerin krizden yararlanmak için fiyatlandırma stratejilerini aktif biçimde değiştirdiğine dair kanıt görülmediğini" belirtti. Hükümetin Fuel Finder adlı programı, sürücülerin Birleşik Krallık genelindeki benzin istasyonlarının sunduğu yakıt maliyetlerini karşılaştırmasına olanak tanıyor.

Mayıs ayında dönemin Başbakanı Sir Keir Starmer, Eylül ayında yapılması planlanan 5 penilik yakıt vergisi artışının çatışma nedeniyle aralık sonuna erteleneceğini söylemişti. RAC, yakıt vergisinin en azından parlamentonun görev süresi sonuna kadar mevcut düzeyde bırakılması için "çok güçlü bir gerekçe" bulunduğunu belirtti.

Hürmüz Boğazı ve küresel arz

Ortadoğu çatışması, dünyanın petrol, sıvılaştırılmış doğal gaz ve diğer temel emtialar için kilit su taşıma güzergâhlarından biri olan Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatarak küresel petrol fiyatlarını yükseltti ve arzı sınırladı. Normalde dünya petrolünün ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık yüzde 20'si bu su yolundan geçiyor. Uzmanlar, boğazın yeniden açılması için anlaşmaya varılsa bile Hürmüz Boğazı'ndan normal sevkiyat düzeylerine dönülmesinin zaman alacağı ve savaşın etkilerinin küresel ekonomiyi aylarca etkilemeyi sürdüreceği uyarısında bulunuyor.

Birleşik Krallık petrol ve gaz ithalatına büyük ölçüde bağımlı; ithalatın çoğunluğu ABD ve Norveç'ten geliyor. Küresel piyasadaki petrol fiyatı, ülkenin petrol için ne kadar ödediğini belirliyor. Birleşik Krallık Kuzey Denizi'nden bir miktar petrol elde etse de bunun büyük bölümü başka yerlerde rafine edilmek üzere ihraç ediliyor.