Suriye'de artan yaşam maliyeti Esad sonrası toparlanmayı zorluyor

Suriye'de geçen ay akaryakıt fiyatlarına yapılan zam sonrası ülke genelinde protestolar düzenlendi. Göstericiler lastik yaktı, yolları kapattı ve hükümet karşıtı sloganlar attı. Bu, Devlet Başkanı Ahmed el-Şaraa'nın iki yıl önce iktidara gelmesinden bu yana en büyük tepki gösterisi oldu.

Bir Suriye televizyon kanalına konuşan bir adam, yetkilileri desteklemeye devam ettiğini ancak ekmek alacak durumunun kalmadığını söyledi. Bir başkası ise "Her sabah yeni bir kararın ne getireceğinden korkmaya başladık" dedi.

Esad sonrası ekonomik tablo

Zam, halkın artan yaşam maliyeti krizinin sorumlusu olarak gördüğü bir dizi önlemin sonuncusuydu. Şaraa liderliğindeki isyancıların Devlet Başkanı Beşar Esad'ı devirmesi ve ailesinin 50 yıllık baskıcı yönetimine son vermesinin ardından birçok Suriyeli için mali durum kötüleşti. Şaraa, yönetimi devraldıktan sonra ülkenin geçiş sürecine ve uzun süredir kötü yönetim, izolasyon ve çatışmayla bozulan ekonomiyi canlandırma çabalarına öncülük etti.

Esad'ın devrilmesini ve yeni özgürlükleri kutlayan Suriyeliler, işlerin hızla düzelmesini ummuştu. Ancak bu gerçekleşmedi ve ekonominin yönetimi birçok kişiyi hayal kırıklığına uğrattı. Temel faturalardan günlük ihtiyaçlara kadar neredeyse her şeyin fiyatı arttı. Akaryakıt fiyatlarındaki beklenmedik artış, hükümetin halktan koptuğu yönünde yorumlandı.

Bir protestocu, Şaraa'ya seslenerek "Her gün yeni bir kavşak yapıyorlar. Halk sizin yanınızda durdu ve hâlâ yanınızda. Ama bu işleri patlatacak" dedi. Günler sonra, yeni gösteri çağrıları arasında zam geri çekildi.

Günlük hayat ve yoksulluk

Şam'ın bir banliyösünde, 50 yaşındaki temizlik işçisi Fatima Salih Eid ile haftalık alışverişinde görüştüm. Eid, "Çok sıkıntı çektik" dedi. Kocası bir yıl işsiz kaldıktan sonra yakın zamanda bir seramik fabrikasında işe başlamış. Ancak birçok kişi iş bulmakta zorlanıyor; bazı sokaklarda erkekler günlük iş veren birini bulma umuduyla bekliyor.

Hükümet, kemer sıkma politikası kapsamında uzun süredir devam eden sübvansiyonları kesti. Suriye'nin temel gıdası olan ekmeğin fiyatı on kat arttı. Akaryakıt fiyatları uluslararası ortalamaya çekildi; bu çiftçileri zorladı ve ulaşımı pahalı hale getirdi. Elektrik fiyatları ise bazı yerlerde yüzde yüzlerce arttı. Yetkililer, kamu çalışanlarının maaşlarını ve emekli aylıklarını artırdı ancak fiyatlar yükselmeye devam ettiği için bu artışın etkisi kayboldu.

Eid, "Artık daha az yiyoruz. Tavuk ya da et alamıyoruz. Sadece sebze yiyoruz ama o da pahalı" dedi. Çevresindekiler de benzer sıkıntılar anlattı. 68 yaşındaki emekli Marvan Başur, aylık maaşının yaklaşık 90 dolar (70 sterlin) olduğunu, bunun kamu sektörü asgari ücreti olduğunu söyledi. "Hiç yeterli değil" dedi. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı'na göre geçen yıl Suriyelilerin yüzde 90'ı yoksulluk içindeydi.

Başur, "Bazen borç alıyorum, bazen evdeki eşyaları satıyorum" diye konuştu. Ülkedeki yardım kuruluşları da fon kesintileri nedeniyle hizmetlerini kısmak zorunda kaldı. 63 yaşındaki emekli Nabil el-Remhein'in dört yetişkin çocuğu da iş bulamıyor. "Günde tek öğün yiyoruz. Trajik" dedi. Nabil, elektrik faturasından korktuğunu ve evde ışıkları azalttıklarını, buzdolabını günde yaklaşık beş saat kapattıklarını anlattı. Son faturası aile gelirinin yaklaşık üçte biri tutarında ve ödeyememiş.

Londra merkezli düşünce kuruluşu Chatham House'ta uzman olan Dr. Haid Haid, nüfusun önemli bir bölümünün Esad'ın devrilmesinden önceye göre daha kötü durumda olduğunu söyledi. Haid, ekonomik krizin hükümet için "en tehlikeli sorunlardan biri" olduğunu ve bunun bir kısmının hükümetin kendi politikalarından kaynaklandığını belirtti.

Suriye Ekonomi ve Sanayi Bakanlığı sözcüsü, görüşme için kimsenin müsait olmadığını söyledi. Şaraa, uluslararası yaptırımların kaldırılması ve ABD'nin Suriye'yi terör sponsorluğu listesinden çıkarması gibi önemli kazanımlar elde etti. Güvenlik hâlâ kırılgan ancak ülke daha istikrarlı hissediliyor. Ancak gerçek ekonomik toparlanma henüz gerçekleşmedi. Dünya Bankası'na göre yeniden inşa maliyeti 216 milyar doları buluyor ve dış yardım olmadan bunu başarmak imkânsız.