Papua'nın 'ebedi karı' birkaç yıl içinde tamamen yok olacak

Endonezya'nın Papua bölgesindeki Sudirman Sıradağları'nda bulunan tropikal buzullar, birkaç yıl içinde tamamen ortadan kalkacak. Ekvator'a yalnızca 450 kilometre uzaklıktaki dağlarda yüzyıllardır var olan "ebedi kar", iklim değişikliği nedeniyle hızla eriyor.

Yaklaşık yüz yıl önce Sudirman Sıradağları'nın 300 kilometrelik bölümünde dört büyük zirvenin tamamında kar ve kalıcı buz bulunuyordu. Bugün ise yalnızca Carstensz Piramidi olarak da bilinen Puncak Jaya çevresinde küçük kar alanları kaldı. Bilim insanları bu kalıntıların da bir iki yıl içinde yok olacağını öngörüyor.

Zirve çevresindeki buzul örtüsü 19. yüzyılda yaklaşık 1.900 hektardan bugün 16 hektara geriledi. Neredeyse tüm buzullar bir insan ömrü içinde yok oldu.

Ekvator yakınındaki son tropikal buz

Papua'daki tropikal buzullar, diğer buzul sistemlerinden binlerce kilometre uzakta olmaları nedeniyle benzersiz. Papua, And Dağları ile Himalayalar arasındaki "son tropikal buza" ev sahipliği yapıyor. Puncak Jaya yamaçlarından alınan buz çekirdekleri, bölgenin iklim tarihine dair kayıtlar saklıyor. Bilim insanları bu verilerden atmosfer koşulları ve adayı çevreleyen tropikal Pasifik sularındaki değişimler hakkında bilgi edinebiliyor. Ancak bu arşiv, tam olarak incelenemeden yok oluyor.

Çek buzul ekolojisti Marie Šabacká, geçen mart ayında Puncak Jaya'ya giderek Papua'nın "ebedi karını" inceleyen son bilim insanları arasında yer aldı. Buzulların geri çekilmesinin, kömür, petrol ve gaz gibi fosil yakıtların yakılmasıyla atmosferde artan sıcaklıktan kaynaklandığını belirtiyor. Sıcaklık arttıkça donma noktası yükseliyor, kar yerine daha fazla yağmur düşüyor. El Niño olayları bu süreci hızlandırabiliyor.

Šabacká, buzulların yok olmasının hem biyolojik bir yaşam alanını hem de kültürel açıdan önemli bir manzaranın parçasını ortadan kaldırdığını ifade ediyor.

En az beş yerli halk grubu, nesillerdir Puncak Jaya'ya güçlü ruhsal bağlarla bağlı. Moni halkı dağa Mbainggela adını veriyor ve atalarının dağı koruduğuna inanıyor. Amungme halkı ise bu sıradağı Nemangkawi, yani "Beyaz Ok" olarak adlandırıyor. Amungme inanışına göre Nemangkawi, insanların nasıl yaşaması gerektiğini simgeliyor.

Amungme çevre aktivisti Adolfina Kum, zirvenin halkı için önemini vurgulayarak buz eridikçe geleneklerin ve kültürel temellerin zarar görebileceğini söylüyor. "Müslümanlar Mekke yıkılsa ne hisseder? Katolikler Roma ya da Vatikan yıkılsa ne hisseder?" diye soruyor. "Amungme halkı için Nemangkawi yıkıldığında hissedilen tam olarak budur."

Madencilik ve iklim kaygısı

20. yüzyılda büyük bakır ve altın yataklarının keşfi bölgeyi dönüştürdü. Madencilik projeleri nedeniyle dağ yamaçları kazıldı, vadilerde yollar ve yerleşimler oluştu. Papua halkı bu gelişimin iş, eğitim ve ekonomik fırsat getirdiğini, ancak çevresel bozulma ve sosyal çatışmalara da yol açtığını belirtiyor. Dünyanın en büyük altın ve bakır işletmelerinden biri olan Grasberg madenini işleten Freeport'a yorum için başvuruldu.

Danimarkalı araştırmacı Klaus Thymann ve ekibi, dronlar ve üç boyutlu haritalama teknikleriyle kalan buzulların ayrıntılı modelini oluşturdu. Thymann, 2000'lerin başından 2025'e kadar buzullu alanın yüzde 95 oranında gerilediğini söylüyor. "Neredeyse hiç buz kalmadı. Bunlar gerçekler."

Thymann, buzulların iklim değişikliğinin "son derece güçlü" göstergeleri olduğunu vurguluyor. Adolfina Kum ise kutsal dağların, ormanların veya ata topraklarının bozulmasının toplulukların "önemli bir güç kaynağını" yitirmesine yol açtığını belirtiyor.