Odesa'da sanatta Rusça kullanımının yasaklanması tartışılıyor

Ukrayna'nın Karadeniz kıyısındaki üçüncü büyük kenti Odesa'da, belediye meclisi bu hafta sanatta Rus dilinin kullanımını yasaklamayı öngören tartışmalı bir planı görüşecek. Plan, ulusal mevzuatın Rusçaya getirdiği kısıtlamalara ek olarak, müzik ve edebiyat başta olmak üzere kamusal alanlarda Rusça içeriğin tamamen yasaklanmasını öngörüyor.

Rusya'nın savaşta Ukrayna'yı hedef aldığı kentlerden biri olan Odesa, yoğun olarak Rusça konuşulan bir kent. Ancak yasak yalnızca kamusal alanları kapsayacak, günlük konuşma dili etkilenmeyecek. Ukrayna'da milyonlarca insanın ana dili Rusça olmasına rağmen, Ukraynaca tek devlet dili olarak kabul ediliyor.

Planın kapsamı ve tepkiler

Plan, sokaklar, parklar, kamu kurumları ve devlet sanat mekanlarında Rusça müzik ve edebiyat içeriğini yasaklamayı öneriyor. Özel mekanlarda da yasağın uygulanması tavsiye ediliyor. Bu, Rus yazar ve müzisyenleriyle ünlü kentte güçlü tepkilere yol açtı.

Odesa Belediyesi'ne kentin “dekolonizasyonu” konusunda danışmanlık yapan avukat Artem Karatşov, ”Rus dili Rusya'nın bir silahı ve bunu düzeltmemiz gerekiyor” diyor. Karatşov'a göre Rusça müzik ve içerik, özellikle gençleri etkileyerek Ukrayna kimliğini yok etmeye çalışıyor.

Ancak ünlü komedyen Boris Barski, ”Rusça Putin'in dili değil, Dostoyevski ve Bulgakov gibi yazarların dili” diyerek yasağa karşı çıkıyor. Barski, ”Ukrayna'yı aynı derecede seven insanları farklı dil konuştukları için birbirine düşürmenin tek faydası Putin'e yarar” ifadelerini kullanıyor.

Dil yasaları ve toplumsal etkiler

2019'da kabul edilen yasayla eğitim, kamu hizmetleri ve müşteri hizmetleri gibi birçok alanda Ukraynaca kullanımı zorunlu hale getirildi. Garsonlar, mağaza çalışanları ve doktorlar, müşterilere önce Ukraynaca hitap etmek zorunda; ancak müşteri tercih ederse sonradan Rusçaya geçilebiliyor.

Barski'nin yönettiği Mask Tiyatrosu, tanıtım materyallerinde Rusça kullandığı için para cezasına çarptırıldı. Daha sonraki bir denetimde de kafeterya tabelasında Rusça ”kahve” yazdığı için ihlal tespit edildi. Barski, ”Bu Orwell ya da Kafka gibi bile değil, sadece delilik” diyor. Ancak tiyatrosu özel olduğu için Rusça performanslarına devam edebiliyor.

Odesa'nın dil ombudsmanı Anna Nerush, kural ihlallerini denetliyor. Yasaya uymayanların çoğu kurum olduğunu belirten Nerush, özel işletmelerin belediye kararlarına uyması için birçok nedeni olduğunu söylüyor: ”İşletmeler yerel yönetimle kiralama, reklam izni gibi konularda etkileşim içinde. Bu yüzden birçok kurum için ceza öngörmese bile belediye kararına uymak önemli.”

Fotoğrafçı Natalya Mihaylenko, Rus işgalinin ardından Ukraynacaya geçenlerden. Odesa'da Rus olmayan tarihi ön plana çıkaran turlar düzenliyor. Mihaylenko, ”Bir koloni olduğumuzu anlamalıyız ve bu dil yasaları çok önemli. Bazen demokratik olmadığını anlıyorum ama bu olmadan gelecekte normal bir Ukrayna olmayacak” görüşünü dile getiriyor.

Öte yandan, ifade özgürlüğünü savunan Ukrayna Kozmopolit grubundan antropolog Anastasya Pilyavski, Rusça konuşanların ikinci sınıf vatandaş muamelesi gördüğünü düşünüyor: ”Ukrayna'da insanların büyük çoğunluğu hem Rusça hem Ukraynaca anlıyor. Mesele dil değil, özgürlük. Bu savaşın amacı otoriter yönetimin altında olmamak. Ceza tehdidi geldiğinde insanlar ne için savaştığımızı sorgulamaya başlıyor.”

Odesa'da belediye başkanı Hennadiy Truhanov'a yakın güçlü bir grup plana karşı çıkıyor. Kiev ve diğer bazı kentlerde benzer uygulamalar zaten yürürlükte. Planın ne kadar destek bulacağı ise henüz belirsiz.