Tessa Hadley'in denemeleri: Sıradan hayatın edebi gücü

İngiliz romancı Tessa Hadley'in ilk deneme kitabı Alone With a Book, 2000 yılından bu yana yayımlanmış yazılarını bir araya getiriyor. Kitap, yazarın hem okur hem de yazar olarak gelişimini izlerken, ona eşlik eden edebi ve sanatsal eserlere yakından bakıyor.

Hadley'in çocukluğu kitaplarla geçti. Kendini kütüphanenin bir köşesine kıvrılmış okurken daha rahat hissettiğini belirten yazar, babasının öğretmen ve caz trompetçisi, annesinin ise ev hanımı ve ara sıra terzi olduğunu anlatıyor. Evlerinin duvarlarında Amedeo Modigliani, Pablo Picasso ve Maurice Utrillo'nun baskıları asılıydı.

Hadley uzun süre yazmayı bir tür başarısızlık gibi gördü. Kendini "yavaş gelişen" ve "fazla etkilenebilir" olarak tanımlayan yazar, 1980'lerin sonunda Alice Munro'yu keşfettiğinde, o sıralar 30'larının başında, evli ve çocuklu bir kadındı. Munro sayesinde "başkalarının bildiklerini bilmeye çalışmak yerine, uzman olduğu küçük sıradan şeyler" hakkında yazmanın yollarını anladı.

Edebiyat ve sanat üzerine kişisel bir liste

Kitapta Munro üzerine iki deneme, ayrıca Hadley'in "yakın" saydığı diğer yazarlara dair yazılar yer alıyor: Anne Tyler ("yorulmak bilmeyen bir yaratıcılıkla yazan"), Elizabeth Bowen ("Woolf'tan daha iyi") ve Anita Brookner ("Ne kadar itirafçı bir yazar!").

Eleştirmen olarak Hadley, tutkulu olduğu kadar keskin. Ferdinand Mount'un English Voices kitabındaki tek itirazı Germaine Greer denemesine: "Kadının çelişkilerinden bazılarında haklı olmadığı için değil, 'Sakin ol canım' tonunu tam olarak dışarıda bırakamadığı için." Margaret Drabble'ın The Millstone romanını ise Doris Lessing'in The Golden Notebook için hep söylenen "1960'ların çığır açan feminist romanı" olarak tanımlıyor.

Kitabın sanata ayrılan bölümü kısa ama parlak. Hadley, kendi gözünü "eğitimsiz, görsel yapıya karşı dikkatsiz, anlatılanın içeriğine geçmekte fazla aceleci" bulsa da resimlere bakışı esprili ve taze. Félix Vallotton'ın karısı Gabrielle'i bir sandalyede sakince otururken, yeğeninin yerde bir kâğıdı yırttığı tablosu üzerine şöyle yazıyor: "Vallotton, karısının gülümseyerek ve kadercilikle, kendi eserine çok benzeyen bir şeyin yıkımını denetlemesinden rahatsız mı?"

Yazdığı dört sanat eserinden ikisinin dini temalı olması dikkat çekici. Ancak Hadley'e göre Hristiyan hikâyeleri "estetik ve ahlaki hayal gücümüzü çoğu zaman farkında olmadığımız kadar derin düzeylerde şekillendirdi". Pandemi sırasında oğullarından ayrı kalırken Jacopo di Cione'nin The Coronation of the Virgin eserine yöneldiğini, bu eserin zihninde "ciddi ve altın rengi bir yankı" olduğunu belirtiyor. İçinde bulunduğumuz siyasi dönemde ise "sanki doğrudan bakmam ve içine girmem gerekiyormuş gibi, sanatta belirli zulüm imgelerini arıyorum" diyor. Bu noktada Giovanni Bellini'nin The Assassination of Saint Peter Martyr eseri devreye giriyor.

Hadley çocukken Grimms masallarının bazılarını "çok korkunç" bulduğu için okumaktan kaçınırdı. Onun hikâyelerinde de korkunç şeyler olur: engellenmiş hırslar, zina ve yaşlanma. Ama bunlar günlük hayatın yumuşak ve ısrarcı desenleri arasında yer alır. Kitap, iyi ve kötü zamanlarda kitapları ve sanatı yakın tutmanın ve ev içi gerçekçiliğin "güçlü büyüsünün" savunusunu yapıyor.